Middeleeuwse tandheelkunde in de Lage Landen 11. ‘Dat cacabeen uter stede’ en het ‘wijf van Poperingen’

In de middeleeuwen was het gebruikelijk teksten van elkaar over te schrijven, soms met maar meestal zonder eigen commentaar. Dat blijkt onder meer uit wat - de overigens zeer verstandige - meester Lanfranc schreef over de behandeling van een ontwrichte onderkaak. Als de mandibula door een ongeval naar voren was geluxeerd, luidde het advies aldus. Eerst moest er een doek om de kin worden gelegd. Daarna moest een sterke man met de knieën op de schouders op de patiënt gaan zitten en de kaak met kracht naar boven trekken. De meester moest ondertussen een stok in de mond van de patiënt steken en de kaak vervolgens achterwaarts duwen. Of een dergelijke behandeling toen zinvol was vermeldt de geschiedenis niet, maar dat lijkt onwaarschijnlijk. Want de openstaande mond met zoveel kracht dichttrekken kan toch alleen maar tot een ernstige beschadiging van het kaakkopje en de ligamenten leiden. Lanfranc had deze behandelmethode niet zelf bedacht. Al 60 jaar eerder, in het jaar 1230, was deze beschreven door Rolando da Parma (afb.). Guy de Chauliac gaf al een beter advies: trek met een doek de kin niet naar boven, maar naar achteren en manipuleer tegelijkertijd met een stok in de mond. De nuchtere Scellinck kwam het dichtst bij de nu gebruikelijke methode: trek met beide handen “de kinneback lichteliic uutwaert totdat si (de tanden) voeghen weder te gader”. Daarna was het wel wenselijk de onderkaak op zijn plaats te houden. Dat gebeurde met een doek om het hoofd en de patiënt kreeg het advies ­alleen soep te eten.