Een Nederlands wetenschappelijk tijdschrift dat al bijna 110 jaar bestaat heeft een lange en niet zelden bewogen geschiedenis achter de rug. Terugkijkend op die historie is het mogelijk en ook verhelderend om een beschrijving ervan te faseren aan de hand van markante momenten, die dikwijls gepaard gaan met wisseling van de wacht in de redactie, het bestuur of de uitgever. De indeling die in de onderhavige bijdrage wordt gevolgd is chronologisch: de periode van oprichting tot 1920, de periode van 1920 tot 1966, de periode van 1966 tot en met 1987 en ten slotte de periode van 1987 tot heden.

Na ruim zes jaar het hoofdredacteurschap van het Tijdschrift te hebben bekleed, heeft mevrouw prof.dr. A.M. Kuijpers-Jagtman helaas te kennen gegeven deze functie neer te leggen. Zij volgde in 1996 prof.dr. I. van der Waal op, die een decennium het gezicht van het NTvT had bepaald en het verder had geprofessionaliseerd. Collega Kuijpers-Jagtman nam deze zware taak over en gaf aan de positie van hoofdredacteur een geheel eigen en vooral ook eigentijdse invulling. Zij was geen onbekende voor het NTvT. Vanaf 1989 was zij reeds redactiemedewerker en met ingang van januari 1994 werd zij benoemd tot redacteur. Voor het reilen en zeilen van het Tijdschrift betekende haar aanstelling ook het bijstellen van de koers: nieuwe wegen en andere nuances. Veel van die, vaak kleine, veranderingen zijn de lezer waarschijnlijk onopgemerkt gebleven. Dat is maar goed ook: het kenmerkt de adequate schipper.

Op 31 januari 1953, vijftig jaar geleden, werd de orthodontie als eerste tandheelkundig specialisme in Nederland erkend. Dit artikel beschrijft de ontwikkeling daar naar toe. Na de Tweede Wereldoorlog raakte de emancipatie van de tandarts in een stroomversnelling, in 1947 uitmondend in de academische status van de tandarts, die zich daarmee ook de alleenheerschappij op het gebied van de mondzorg verwierf. Voor een specialisme op een deelgebied der tandheelkunde was geen plaats. Met nauw verholen tegenzin kwam het Hoofdbestuur van de Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Tandheelkunde uiteindelijk enige jaren later tot de conclusie dat een specialisme onvermijdelijk was. De Groninger hoogleraar in de orthodontie K.G. Bijlstra (1905-1985) speelde als voorzitter van de subcommissie voor orthodontie hierin een belangrijke rol. Op 16 november 1953 registreerde de Specialisatie Commissie de eerste 15 orthodontisten.

Tandarts en orthodontist kunnen hun klinisch handelen up-to-date houden door de principes van‘ evidence based medicine’ toe te passen. Efficiënt omgaan met de grote hoeveelheid beschikbare literatuur is hiervoor een voorwaarde. Een zoekactie in MEDLINE over de periode 1999-2000 leverde 8.345 publicaties op over een klinisch orthodontisch onderwerp. Van deze artikelen was 49,5% gepubliceerd in vijf specifiek orthodontische tijdschriften, terwijl de rest in ongeveer zeventig andere tijdschriften was verschenen, hetgeen het moeilijk maakt op eenvoudige wijze van de nieuwste literatuur op de hoogte te blijven. Systematische reviews vormen een efficiënte en betrouwbare informatiebron voor de clinicus. Door het ontbreken van methodologisch goed opgezet gerandomiseerd klinisch onderzoek is dit soort systematische reviews in de orthodontie nog schaars aanwezig.

Wetenschappelijke tandheelkundige verenigingen nemen op internet een belangrijke plaats in. De European Orthodontic Society (EOS) behoort tot de oudste gespecialiseerde tandheelkundige verenigingen en heeft in het digitale tijdperk dan ook een eigen website. In deze bijdrage van NTvT digitaal zal naar aanleiding van het thema ‘Orthodontie 50 jaar een specialisme’ een beschrijving worden gegeven van de website van de EOS en het onder de hoede van deze vereniging uitgegeven tijdschrift, het European Journal of Orthodontics.