Bij verstandelijk gehandicapten komen malocclusies en daaraan gerelateerde functionele afwijkingen 3 keer zo vaak voor als bij personen zonder verstandelijke handicap. Desondanks wordt in de orthodontische literatuur weinig aandacht aan de behandeling van verstandelijk gehandicapten besteed. Op basis van de gepubliceerde artikelen kunnen de volgende aanbevelingen voor de orthodontische behandeling van patiënten met een verstandelijke handicap worden gegeven. Bij de orthodontische behandeling van verstandelijk gehandicapten is het opstellen van een ‘probleemlijst’ een eerste stap. Naast oplossingen voor het orthodontische probleem wordt hierin tevens vastgelegd wie de verantwoordelijkheid draagt voor bijkomende praktische deelaspecten van de orthodontische behandeling, zoals de mondhygiëne of het vervoer naar de orthodontist. Bij de overweging al dan niet tot een behandeling over te gaan gelden voor verstandelijk gehandicapten dezelfde indicaties als voor gezonde patiënten; wel moet rekening worden gehouden met de ernst van de handicap en eventueel bijkomende psychosociale en medische beperkingen, alsmede de mate van behandelbaarheid van de patiënt. Contra-indicaties zijn ernstige of diepe verstandelijke handicap, grote beweeglijkheid in de behandelstoel, onvoldoende medewerking van de ouders en/of begeleiders, open beet ten gevolge van een afwijkende mondfunctie en een geringe ernst van de orthodontische afwijking. De orthodontische behandeling moet gericht zijn op het verkrijgen van een acceptabel resultaat en niet op het bereiken van een zo perfect mogelijke stand van het gebit.

Sinds enkele jaren wordt de differentiatie tandarts-geriatrie ontwikkeld en is er ook een differentiatieopleiding. Een tandarts-geriatrie is een tandarts-algemeen practicus met specifieke kennis en kunde op het gebied van de mondzorg voor kwetsbare oudere mensen. Met de differentiatieopleiding tot tandarts-geriatrie wordt beoogd het aantal tandartsengeriatrie dat in de geriatrische zorgverlening werkt en daartoe goed is toegerust, te vergroten. De opleiding is gericht op de inhoudelijke aspecten van de mondzorg en de bijzondere somatische, psychische en sociale omstandigheden van de patiënten. Het streven is voor elke kwetsbare oudere een mondzorgplan op te stellen. Een mondzorgplan kan 5 verschillende soorten mondzorgactiviteiten bevatten: permanente zorg, preventie, ondersteuning, curatie en evaluatie. Deze activiteiten vormen het werkveld van een tandarts-geriatrie. Het werkveld bepaalt het profiel van de benodigde kennis en vaardigheden en het profiel vormt de basis voor de leerdoelen van de opleiding. Het programma van de opleiding is verdeeld in 7 modulen: affiniteit; somatische en verstandelijke functiebeperkingen; communicatieve vaardigheden en omgang met gedragsstoornissen; medisch urgente situaties; anamnese, onderzoek, preventie, curatie en evaluatie; organisatie en regelgeving; wetenschappelijke vorming.

De ziekte van Parkinson is een langzaam voortschrijdende en irreversibele aandoening van het zenuwstelsel. Als bijverschijnsel van de ziekte van Parkinson wordt het uit de mond lopen van speeksel (kwijlen) genoemd. De oorzaak hiervan is onduidelijk. In de literatuur worden 2 mogelijke oorzaken beschreven: hypersialie en slikproblematiek. Tot op heden zijn speekselsecretiesnelheden (bij rust, kauw- en zuurgestimuleerd) en slikvermogen alleen afzonderlijk van elkaar bepaald in verschillende onderzoeken. Dit artikel geeft een overzicht van de literatuur en geeft tevens een beschrijving van de opzet van een nog uit te voeren klinisch onderzoek. Het doel van het onderzoek is inzicht te krijgen in de oorzaak en de prevalentie van het kwijlen bij patiënten met de ziekte van Parkinson. In het onderzoek zullen 50 patiënten met de ziekte van Parkinson worden vergeleken met 50 controlepersonen. De groepen worden vergeleken op speekselsecretiesnelheid, slikvermogen, de subjectieve ervaring met de speekselvloed en een objectieve waarnemingsmethode van kwijlen; het zogeheten ‘drooling quotiënt’. Tot slot worden mogelijkheden voor de behandeling van het probleem geschetst.

Roken heeft zeer nadelige gevolgen voor de gezondheid, en er wordt veel geïnvesteerd in pogingen om vooral jongeren van het roken af te houden of te laten stoppen met roken. Omdat orthodontisten regelmatig contact hebben met een vrij grote groep jongeren in de periode dat zij met roken beginnen, is nagegaan of deze specialisten ook inzetbaar zijn bij een gestructureerd antirookprogramma. Eén van de overwegingen hierbij was dat orthodontisten er ook in slagen jonge pubers te motiveren tot het dragen van beugels. Een experiment met deze aanpak door tandartsen in de Verenigde Staten leverde een significante reductie op van het percentage volwassen rokers. De onderzoeksresultaten toonden echter aan dat het de orthodontisten nog aan voldoende scholing en motivering ontbrak om effectief te worden ingezet bij een antirookbeleid. De resultaten van enkele clinical trials bij jongeren waren teleurstellend, maar gaven wel aan wat er nodig is om dit eventueel te veranderen. Een goed gestructureerde inzet van orthodontisten bij een dergelijk antirookprogramma in Nederland vereist een zeer grondige voorbereiding en kan pas starten na een zorgvuldig opgezette en geslaagde clinical trial.

Bacteriën in de tandplaque spelen een essentiële rol bij het ontstaan en de progressie van parodontitis. In de jaren ’70 van de vorige eeuw werd duidelijk dat zwart-gepigmenteerde bacteriën van het genus Bacteroides hierbij een zeer belangrijke rol spelen. Deze bacteriën zijn tegenwoordig bekend als Porphyromonas gingivalis en Prevotella intermedia. Uit een promotieonderzoek 25 jaar geleden bleek via DNA-analyse dat er onder deze bacteriën een grote heterogeniteit bestaat en dat er sprake is van verschillende species die zijn geassocieerd met verschillende orale infecties. Tevens bleek dat Porphyromonas gingivalis vaak bij patiënten met ernstige parodontitis wordt aangetroffen en dat deze bacterie het meest virulent is. Omdat Porphyromonas gingivalis een belangrijke rol speelt bij parodontitis, is deze bacterie de laatste decennia uitgebreid onderzocht. Zo is de samenstelling van het volledige genoom op DNA-niveau bekend. Ook blijkt er overdracht tussen de partners mogelijk, al leidt dat niet altijd tot het ontstaan van parodontitis. Er is nog geen eenduidige uitspraak te geven of bij patiënten met Porphyromonas gingivalis een ander antibioticumbeleid moet worden gehanteerd dan bij patiënten bij wie deze bacterie niet aanwezig is.

Voor een 5-jarig meisje dat naar een schisisteam was verwezen vanwege spraakproblemen, werd de diagnose Kabukisyndroom gesteld. Het Kabuki-syndroom, een congenitaal syndroom met een tot op heden onbekende etiologie, wordt tot nog toe op grond van klinische kenmerken gediagnosticeerd. Deze zijn de specifieke gelaatstrekken, skelettale afwijkingen, afwijkingen aan handen en vingers, neurologische afwijkingen, in het bijzonder een milde tot matige verstandelijke handicap, en in veel gevallen een postnatale groeiachterstand. Bij het syndroom hoort ook een aantal orale manifestaties zoals palatoschisis, agenesie van gebitselementen en afwijkende gebitsmorfologie. Het Kabuki-syndroom werd voor het eerst door Japanse auteurs beschreven. Inmiddels zijn er wereldwijd meerdere patiënten met dit syndroom bekend.

Wegwerpnaalden bedoeld voor lokale anesthesie in de tandheelkunde breken niet gemakkelijk. Toch komt naaldbreuk voor, meestal door een onverwachte beweging van de patiënt of door het ‘voorbuigen’ van een naald direct achter de mantel. Als een naald tijdens het geven van lokale anesthesie afbreekt, moet in de eerste plaats paniek worden voorkomen. De patiënt opent de mond maximaal en wellicht is de naald nog zichtbaar. Deze wordt dan voorzichtig verwijderd.Wanneer de naald niet meer zichtbaar is, wordt de insteekplaats met een watervaste viltstift gemarkeerd. De tandarts neemt vervolgens contact op met een kaakchirurg. Die zal onder algehele anesthesie proberen de naald te verwijderen.

Prothetische tandheelkunde:De neutrale zone bij de volledige prothese. Gnathologie: Spiereigenschappen bij myofasciale pijn in de kauwspieren. Orthodontie: Objectieve maatstaven voor ‘faciale esthetiek’, De optimale kracht voor tandverplaatsing. Parodontologie: EC 40 bij parodontale therapie. Materiaalkunde: Hechtsterkte na thermische en mechanische belasting, LED-polymerisatielampen en halogeenlamp vergeleken, Hechting aan glazuur van zelfetsende adhesieven, Afstand van lichtvenster beïnvloedt polymerisatie. Implantologie: Botverlies rond implantaten door belasting of ontsteking, Topisch antibioticum of antisepticum bij behandeling van peri-implantitis. Algemene ziekteleer: Cariës en parodontitis bij chronische darmontsteking.

Restaureren van knobbelfracturen. W.M.M. Fennis, R.H. Kuijs: Adhesive restorations replacing cusps.