Op 23 mei 2007 is een resolutie van de Wereldgezondheidsraad (World Health Organization, WHO) aangenomen, getiteld ‘Oral health: action plan for promotion and integrated disease prevention’. Om dit te bereiken is een langdurige lobby gevoerd, niet in het minst door de Fédération Dentaire Internationale (FDI), waarvan de Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Tandheelkunde (NMT) lid is.

Het eerste deel van dit artikel is een bewerkte samenvatting van een redactionele bijdrage die onlangs is verschenen in The Journal of the American Dental Association. De auteur van deze redactionele bijdrage houdt een pleidooi voor meer training van tandheelkundestudenten in de biologische wetenschappen en de geneeskunde. Hierbij besteedt hij ook aandacht aan de mogelijke knelpunten bij de invoering daarvan. Vervolgens wordt in een commentaar op de inhoud van deze redactionele bijdrage de situatie in Nederland besproken. Er wordt geconcludeerd dat ook in Nederland binnen het curriculum tandheelkunde uitbreiding van dit onderwijs gewenst is.

In 1972 werden de resultaten gepubliceerd van een onderzoek naar het langetermijneffect van jeugdtandverzorging, een voorziening die toen nog ‘schooltandverzorging’ werd genoemd. In het onderzoek werd een vergelijking gemaakt tussen militaire rekruten afkomstig uit gemeenten met en zonder jeugdtandverzorging. De belangrijkste uitkomstmaten waren ‘gebitsgezondheid’ en ‘gebitsverzorgingsgezindheid’, variabelen waarin een aantal gebits- respectievelijk gedragskenmerken waren gecombineerd. Tussen beide groepen rekruten werden slechts marginale verschillen gevonden. Deze uitkomst was onverwacht omdat uit eerder onderzoek was gebleken dat bij leerlingen van de lagere school veel minder onbehandelde cariës voorkwam als er in de gemeente jeugdtandverzorging beschikbaar was. Later onderzoek wees uit dat de verzorgingsgraad van cariëslaesies bij kinderen die waren ingeschreven bij een instelling voor jeugdtandverzorging in het algemeen hoger was dan bij kinderen die behandeld werden door een huistandarts. Vooral bij kinderen die door kindertandverzorgers waren behandeld, was de verzorgingsgraad hoog. Het feit dat binnen de meeste instellingen voor jeugdtandverzorging geprotocolleerde zorg werd verleend, lijkt een belangrijke oorzaak te zijn voor dit resultaat. Doordat de groep kinderen die aan jeugdtandverzorging deelnam qua sociaaleconomische status meestal verschilde van de groep die in de huispraktijk kwam, was een mogelijk extra cariëspreventief effect van jeugdtandverzorging niet goed aan te tonen.

In het begin van de jaren ’70 in de vorige eeuw kwamen de tandheelkundige composieten sterk in de belangstelling te staan. De interessante mogelijkheden die deze materialen boden, vormden de aanleiding om een promotieonderzoek uit te voeren. In de jaren waarin het promotieonderzoek werd uitgevoerd, werden composieten al veelvuldig in de restauratieve tandheelkunde toegepast. Het waren toen voornamelijk tweepasta- en ultraviolet lichthardende composieten en een eerste begin van zichtbaar lichthardende composieten. De mechanische eigenschappen, de wijze van polymeriseren, de polymerisatiekrimp en het optreden van slijtage waren echter nog veel aandacht vragende aspecten. Het onderzoek en de materiaalkundige ontwikkelingen van composieten hebben in de afgelopen 25 jaar tot een aanzienlijke verbetering van deze aspecten bijgedragen. Door geavanceerde vulstoftechnologieën zijn composieten tegenwoordig goed bestand tegen slijtage van de kauwvlakken, terwijl de hoeveelheid krimp tijdens de verharding sterk is verminderd. De krimpspanning is echter nog steeds een punt van zorg en blijft een belangrijk onderwerp van onderzoek, waarbij onder andere naar de vulstof wordt gekeken. Monomeren die tijdens de polymerisatie minder krimpen of die kunnen expanderen in plaats van krimpen, zijn reeds in ontwikkeling. Wanneer deze kunnen worden geïmplementeerd, zal ook het probleem met de krimpspanning verder kunnen worden teruggedrongen.

Een 18-jarige jongen werd verwezen vanwege klachten over verminderd kauwvermogen. Tevens bestond een esthetische wens ten aanzien van het aangezicht. Uit de anamnese bleek dat op 4-jarige leeftijd cherubisme was gediagnosticeerd, een zeldzame erfelijke, zelflimiterende ziekte die karakteristieke verdikkingen van de kaken veroorzaakt. Röntgenopnamen lieten scherpbegrensde radiolucenties zien met hieromheen soms sclerotische velden. Deze intracorticale haarden veroorzaakten verdringing van de gebitselementen met als gevolg een malpositie van de gebitselementen leidend tot malocclusie. In de onderkaak waren alleen de gebitselementen 35, 36 en 46 nog aanwezig. Om de dentitie te rehabiliteren werd een behandelplan opgesteld waarin het plaatsen van implantaten werd gepland. Ter voorbereiding werd eerst de mandibula geëxploreerd, daarna werd het granulatieweefsel verwijderd en vervangen door autologe bottransplantaten. Na de orthodontische voorbehandeling werden in de onderkaak met succes 5 implantaten geplaatst ten behoeve van een uitneembare voorziening.

Fanconi-anemie is een recessieve erfelijke ziekte die wordt gekenmerkt door aplastische anemie en diverse andere klinische manifestaties, waaronder een predispositie voor acute myeloïde leukemie en plaveiselcelcarcinomen. De ziekte wordt veroorzaakt door mutaties in 1 van de 13 tot nu toe bekende genen die met dit ziektebeeld verbonden zijn. Deze genen coderen voor eiwitten die betrokken zijn bij reparatie van breuken in het DNA in de celkern. Plaveiselcelcarcinomen bij Fanconi-anemie ontstaan voornamelijk in de mond, maar ook in het anogenitale gebied, meestal op jonge leeftijd. Ze zijn moeilijk te behandelen omdat de patiënten extreem gevoelig zijn voor radiotherapie en chemoradiatie met cisplatine. Het vroegtijdig stellen van de diagnose en chirurgische interventie zijn daarom de beste remedie. Er zijn aanwijzingen dat het humane papillomavirus betrokken is bij het ontstaan van plaveiselcelcarcinomen bij patiënten met Fanconi-anemie, maar de onderzoeksresultaten zijn niet eenduidig. Vaccinatie tegen het humane papillomavirus en niet-invasieve screening naar premaligne slijmvliesafwijkingen moeten, in combinatie met frequente poliklinische controle en vroegtijdige chirurgische interventie, zorgen voor preventie en een betere prognose van deze tumoren.

Acute medische complicaties - Patiëntenvoorlichting en mondgezondheid. N.D. Robb, J. Leitch: Medical emergencies in dentistry. M.A.J. Eijkman, M.P.M.A. Duyx, A.P.H. Visser: Patiëntenvoorlichting en mondgezondheid.