Er bestaat een brede maatschappelijke interesse om de kwaliteit van de gezondheidszorg en dus ook van de tandheelkunde te verhogen en transparanter te maken. ‘Evidence-based’ tandheelkunde kan hier een belangrijke bijdrage aan leveren en dient derhalve een belangrijke rol binnen de tandheelkundige beroepsuitoefening te spelen. Een belangrijke component van evidence-based tandheelkunde is transparantie. Hoe is men gekomen tot een bepaalde behandelstrategie, hoe was de kwaliteit van de diagnostiek, welke beslissingen zijn er genomen en hoe betrouwbaar was de informatie waarop dit alles is gestoeld?

De laatste decennia hebben de klinische domeinen (etiologie, diagnostiek, prognostiek en therapie) zich, in methodologische zin, enorm ontwikkeld. Hierdoor stellen wetenschappelijke tijdschriften steeds hogere eisen aan de kwaliteit van de publicaties en de daaraan ten grondslag liggende onderzoeksopzet. Op evidentie gebaseerde richtlijnen voor de praktijk worden, ook binnen de tandheelkunde, in toenemende mate ontwikkeld en toegepast. Een ‘evidence-based’ praktijkvoering is opgebouwd uit een aantal stappen, met een beantwoordbare klinische vraagstelling als uitgangspunt voor de zoekstrategie die leidt tot het identificeren van de beschikbare relevante publicaties. Na kritische beoordeling daarvan op basis van criteria van validiteit, betrouwbaarheid en toepasbaarheid, is men in staat de evidentie te wegen. Deze evidentie wordt vervolgens geïncorporeerd in de beantwoording van de klinische vraagstelling en de op basis hiervan te nemen beslissing voor de individuele patiënt. Door de ontwikkelingen binnen de maatschappij, het mondiger worden van patiënten als kritische consument en bezuinigingen bij de overheid en de zorgverzekeraars in de afgelopen jaren neemt de invloed van de evidentie afkomstig uit de medische en tandheelkundige literatuur op de praktijkvoering enorm toe. Het is niettemin de clinicus die de afwegingen maakt, beslissingen neemt en deze verantwoordt, op basis van de beschikbare evidentie en de kwaliteit daarvan, de voorkeuren en waarden van de patiënt, de actuele klinische situatie en de maatschappelijke stroming.

In het proces van ‘evidence-based’ tandheelkunde moet van elk gevonden artikel dat is geselecteerd op basis van een zoekactie worden bepaald hoeveel zeggingskracht het heeft. Dit wordt gedaan op grond van het gebruikte onderzoeksontwerp. De interne validiteit hiervan geeft de mate aan waarin alternatieve verklaringen voor de gevonden resultaten verantwoordelijk kunnen zijn. Op basis van de interne validiteit kunnen onderzoeksontwerpen geplaatst worden op de zogenaamde ladder van ‘evidence’. Hoog op deze ladder staat onderzoek met veel zeggingskracht, laag op de ladder onderzoek dat veel alternatieve verklaringen toelaat. Klinisch experimenteel onderzoek (gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek, cross-over design en split-mouth onderzoek), waarin de onderzoeker een verandering aanbrengt of een interventie pleegt en de overige factoren constant houdt, heeft een hoge interne validiteit. In observationeel onderzoek (cohortonderzoek, patiënt-controleonderzoek, cross-sectioneel onderzoek, patiëntenserie en casusonderzoek), waarin groepen vanuit de bestaande situatie worden bestudeerd en vergeleken, kan vertekening optreden, resulterend in een lagere interne validiteit, waardoor dit onderzoek lager op de ladder van evidence staat. Voor het op waarde schatten van een onderzoek is enig begrip van wat deze onderzoeksontwerpen inhouden onontbeerlijk.

De toepassing van ‘evidence-based’ tandheelkunde op diagnostiek moet ertoe leiden dat er minder foutieve beslissingen worden genomen. Het aantal foutieve beslissingen wordt niet alleen bepaald door de diagnostische accuratesse, maar ook door de kans dat de ziekte aanwezig is. Is deze kans laag dan kan het uitvoeren van een diagnostische test leiden tot meer foutieve beslissingen en behandelingen dan wanneer wordt afgezien van testen en behandelen. Hierbij moet ook de waardering voor de mogelijke tandheel-kundige uitkomsten in aanmerking worden genomen. Deze kan worden bepaald door een patiënt zijn waardering van een bepaalde tandheelkundige situatie op een visueel analoge schaal te laten aanwijzen. Hoewel de besliskundige aanpak een weerslag begint te krijgen in diagnostische richtlijnen dient de toepassing ervan in de tandheelkunde nog verder te worden ontwikkeld en onderzocht.