Roken kan leiden tot parodontale aandoeningen en verhoogt de kans op mondkanker. De nationale ‘Richtlijn Behandeling Tabaksverslaving’ beveelt aan dat tandheelkundige zorgverleners alle rokende patiënten actief een stopadvies geven. In 12 tandartspraktijken werd onderzocht hoe deze richtlijn kan worden geïmplementeerd. De implementatiestrategie bevatte een centrale training voor het praktijkteam, een protocol voor een minimaal, kort stopadvies of voor een intensievere stopbegeleiding, een patiëntenfolder en herhaalde monitoring met terugkoppeling van het door patiënten ervaren adviesgedrag. Voorafgaand aan de training en 3 maanden later werden via vragenlijsten gegevens verzameld bij zorgverleners (n = 38) en bij een aselecte steekproef van rokende patiënten (n = 197). Een meerderheid van patiënten accepteerde een adviserende rol (95%) of een begeleidende rol (68%) van de tandarts. Na 3 maanden bleek het adviesgedrag van de tandheelkundige zorgverlener, zoals gerapporteerd door de patiënt, op alle onderdelen van de protocollen significant verbeterd.

Fysieke belasting zoals sportbeoefening kan van invloed zijn op de secretie en samenstelling van speeksel. Bij intensieve lichamelijke inspanning daalt de concentratie van immunoglobulinen in speeksel, nemen de eiwitconcentratie - de output aan eiwitten (mg/min) blijft echter gelijk - en de viscositeit van speeksel toe, terwijl de waterige secretie vermindert. Speekselspiegels van testosteron en cortisol nemen respectievelijk toe en af. De concentraties van Na+, K+, Ca2+ en PO43- nemen licht toe of blijven onveranderd. Na een eenmalige fysieke inspanning zijn de genoemde veranderingen reversibel en normaliseert de situatie na een paar uur. Na een langdurige intensieve fysieke inspanning, bijvoorbeeld gedurende enkele maanden, lijkt in het bijzonder de daling van de concentratie van het meest voorkomende immunoglobuline in speeksel (s-IgA) een meer blijvend karakter te krijgen. Dit heeft een nadelig effect op de immunologische afweer, hetgeen nadelig kan zijn voor de gezondheid van de mond en van de bovenste luchtweg. Klachten hierover worden nogal eens gezien bij duursporters die op een hoog niveau sport bedrijven. In deze groep sporters lijkt de combinatie van veranderingen in de samenstelling en de secretie van speeksel, van versterkte mondademhaling, en van aangepaste eet- en drinkgewoonten een grotere kans op erosie en cariës met zich mee te brengen. Indien een goede mondverzorging plaatsvindt, zijn ook voor deze groep sporters de gevolgen voor de mondgezondheid goed beheersbaar.

Het eerste deel van dit artikel is een bewerkte samenvatting van een artikel dat Donald J. Burden schreef in het themanummer ‘Orthodontics: quality of care, quality of life’ in Seminars in orthodontics (juni 2007). De auteur van het oorspronkelijke artikel verrichtte een systematisch literatuuronderzoek naar enige, historisch geclaimde, heilzame effecten van een orthodontische behandeling, zoals een verminderde kans op cariës, parodontale aandoeningen, trauma van de tanden en op temporomandibulaire stoornissen. Op basis van de door hem verzamelde literatuur acht hij de heilzame werking op deze terreinen echter onbewezen. Het tweede deel van dit artikel behelst een kritisch en genuanceerd commentaar op de inhoud van het artikel en de conclusie van Burden.

Orale implantologie is een snel groeiend en dynamisch vakgebied dat door een toenemend aantal behandelaars wordt uitgeoefend. Ten aanzien van kwaliteitsbeheersing en -bewaking van behandelingen met implantaten bestaat behoefte aan aanbevelingen. Uitgaande van standaardpatiënten, zonder complicerende factoren, zijn aanbevelingen opgesteld voor het plaatsen van implantaten en de vervaardiging van suprastructuren voor 4 indicaties. Deze indicaties zijn een overkappingsprothese voor een edentate onderkaak, een overkappingsprothese voor een edentate bovenkaak, een implantaatgedragen kroon in de esthetische regio van de bovenkaak en kronen en bruggen in de niet-esthetische regio. De aanbevelingen gaan ook over het traject van onderzoek en nazorg.

Een 39-jarige vrouw van Antilliaanse afkomst werd door haar huisarts verwezen naar een kaakchirurg met een ongewoon en pijnlijk ulcus in de buccale omslagplooi in de regio van gebitselement 36. De huisarts had de vrouw eerder op diezelfde dag verteld dat zij hiv-positief was. Als diagnose werd atypische necrotiserende ulcererende parodontitis bij een ernstig immuungecompromitteerde patiënt gesteld. Er werd een antibioticumbeleid ingesteld en na extractie van gebitselement 36 ging het ulcus volledig in regressie. Enkele weken later werd patiënte door haar behandelende internist opnieuw verwezen met ditmaal een groot ulcus op de tongrand. Na biopteren van de afwijking werd een eosinofiel ulcus gediagnosticeerd. Beide typen ulcera komen zelden voor, maar wel met een predispositie bij hiv-positieve patiënten.

Het vinden van de juiste evidence-based literatuur via internet is veelal tijdrovend en niet erg eenvoudig. Websites die evidence-based informatie aanbieden dienen laagdrempelig, efficiënt en gebruiksvriendelijk te zijn. Veel van deze websites presenteren echter alleen hun eigen inhoud, waardoor er vaak van websites moet worden gewisseld om een totaalbeeld van de benodigde informatie te krijgen. Een uitzondering hierop is de zogenoemde website ‘Turning Research Into Practice’. Deze website maakt het mogelijk met 1 zoekactie een groot scala aan wetenschappelijke literatuur te doorzoeken, is eenvoudig en functioneel in het gebruik en de presentatie is buitengewoon goed.

Hoofd en zenuwstelsel - Myogene TMD-pijn - Handboek vaccinaties - Secundaire cariës in situ. M. Schünke, E. Schulte, U. Schumacher, M. Voll, K. Wesker: Anatomische atlas Prometheus. Hoofd en zenuwstelsel. M.K.A. van Selms: Myogenous temporomandibular disorder pain: diagnosis, etiology, motor conseqeunces and treatment follow-up. R. Burgmeijer, K. Hoppenbrouwers, N. Bolscher: Handboek vaccinaties. Deel A: Theorie en uitvoeringspraktijk. R. Thomas: Secondary caries in situ.