Aan het uitblijven van een normale gebitsontwikkeling met als gevolg 1 of meerdere ontbrekende gebitselementen, kan een genetische afwijking of een ontwikkelingsstoornis ten grondslag liggen. Voor genetisch onderzoek of bij het opmaken van een behandelplan is het van belang dat kan worden vastgesteld of bepaalde patronen van dentale agenesie vaker voorkomen dan andere. Er is een nieuwe methode waarmee unieke getallen worden toegekend aan bepaalde patronen van ontbrekende gebitselementen. Met behulp van het binaire getallenstelsel wordt de aanwezigheid of afwezigheid van gebitselementen weergegeven met een 0 of een 1, hetgeen resulteert in een bijpassend getal, de ‘tooth agenesis code’ (TAC). De methode heeft ten opzichte van bestaande beschrijvende methoden als voordeel dat het de data-analyse vereenvoudigt, kan bijdragen aan genetisch onderzoek naar de etiologie van dentale agenesie en onderzoekers in staat stelt om op ondubbelzinnige wijze de dentale fenotypen te beschrijven. Ook kan de methode worden gebruikt in andere gebieden van orale pathologie waarin patroonherkenning van toepassing is.

In een retrospectief onderzoek werd de prevalentie van verkalking van de arteria carotis op routinematige panoramische röntgenopnamen onderzocht. Personen ouder dan 45 jaar zonder cerebrovasculair accident, transient ischaemic attack of radiotherapie van het hoofd-halsgebied werden geïncludeerd. Van 145 mannen (gemiddelde leeftijd 59,6 jaar) en 303 vrouwen (gemiddelde leeftijd 58,5 jaar) waren technisch bruikbare panoramische röntgenopnamen beschikbaar. Deze werden door een tandarts en een kaakchirurg onderzocht op de aanwezigheid van opaciteiten ter hoogte van de wervels C3-C4 en het os hyoideum. Tweeënveertig individuen met asymptomatische calcificaties van de arteria carotis werden geïdentificeerd (9,4% van de onderzochte populatie; gemiddelde leeftijd 68,2 jaar): 18 mannen (12,4%; gemiddelde leeftijd 66,2 jaar) en 24 vrouwen (7,9%; gemiddelde leeftijd 69,7 jaar). In 90% van de gevallen waren deze verkalkingen dubbelzijdig aanwezig. Deze resultaten duiden erop dat op een panoramische röntgenopname asymptomatische personen met een carotiscalcificatie kunnen worden geïdentificeerd.

Het obstructief slaapapneusyndroom wordt gekenmerkt door intensief snurken en herhaaldelijk optredende volledige of gedeeltelijke obstructies van de bovenste luchtweg tijdens de slaap. Dit kan gepaard gaan met ernstige zuurstofdesaturaties van het bloed en resulteren in cardiovasculaire complicaties, overmatige slaperigheid overdag met een verhoogde kans op verkeersongevallen en verminderde werkprestaties tot gevolg. Behandeling met een mandibulair repositieapparaat lijkt adequaat te zijn. Wel dient men op langere termijn rekening te houden met eventuele dentale neveneffecten. Vaak wordt een mesiale verschuiving in de occlusie waargenomen. De neveneffecten zijn veelal mild van aard Een gedegen vervolgonderzoek is echter nodig om te kunnen objectiveren of de neveneffecten stabiel of progressief zijn. Het is daarom gewenst dat behandelingen met een mandibulair repositieapparaat worden uitgevoerd door een tandarts of tandarts-specialist met ervaring en expertise op dit gebied.

Het eerste deel van dit artikel is een vertaling van een redactionele bijdrage die is verschenen in het tijdschrift Gerodontology. De auteur van deze bijdrage waarschuwt voor een grote toename van het aantal dementiepatiënten in Groot-Brittannië en pleit ervoor de zorg voor deze patiënten hoog op de nationale agenda te zetten. Dementie was ook een belangrijk onderwerp tijdens het congres van de International Association for Dental Research in maart 2007. De aldaar gepresenteerde resultaten van internationaal onderzoek wijzen erop dat demente ouderen op het gebied van mondgezondheid een risicogroep vormen. In het onderhavige artikel worden de redactionele bijdrage en de presentaties becommentarieerd en toegespitst op de Nederlandse situatie. Ook in Nederland is men gealarmeerd door de cijfers over dementie. Omdat het percentage (kwetsbare) ouderen met een natuurlijke dentitie stijgt, zal de vraag naar professionele mondzorg toenemen. Tandartsen-algemeen practici hebben de belangrijke taak mondzorg te verlenen aan dementiepatiënten die (nog) thuis wonen. Voor het verbeteren van de mondzorg in zorginstellingen is onlangs de Richtlijn Mondzorg gepresenteerd. Hiermee is de basis voor een goede mondzorg voor onzelfredzame ouderen gelegd. De implementatie zal echter nog de nodige aandacht vragen.

Bij een 63-jarige vrouw was een maand na de extractie van gebitselement 27 sprake van een gering pijnlijke, niet-genezende extractiealveole. Omdat zij per os een bisfosfonaat gebruikte, werd de klinische diagnose bisfosfonaatgerelateerde osteonecrose van de kaak gesteld. De behandeling was conservatief. Omdat 1 maand later de pijn was verergerd en de wondgenezing was verslechterd, werd een biopt genomen. Histopathologisch onderzoek wees uit dat het ging om een non-hodgkinlymfoom.

Nachtelijke tintelingen en andere gevoelsstoornissen in de vingers die worden verzorgd door de nervus medianus worden veroorzaakt door druk op die zenuw ter hoogte van de pols in de carpale tunnel. Het carpaletunnelsyndroom is de meest voorkomende drukneuropathie. De prevalentie van het carpaletunnelsyndroom in Nederland wordt bij volwassen vrouwen geschat op 9%, bij volwassen mannen op 0,6%. Er is een groot aantal risicofactoren bekend voor het ontstaan van een CTS. Voor tandheelkundige zorgverleners zijn vooral relevant: het kracht zetten met de hand, zoals tijdens het verwijderen van tandsteen of bij extracties, het werken met vibrerende (ultrasone) apparatuur en veelvuldig werken met de pols in flexie of extensie. Een typisch klachtenpatroon in combinatie met een gestoorde geleiding in de nervus medianus aan de pols levert diagnostische zekerheid. De behandeling van het carpaletunnelsyndroom kan expectatief, conservatief, of operatief zijn. Via arbeidshygiënische maatregelen kan het carpaletunnelsyndroom worden voorkomen of behandeld.

Diagnose en behandeling van cariës - Craniofaciale suturen - Samenwerken in de mondzorg - Spoedeisende geneeskunde. Ch. Penning, J.P. van Amerongen, H.J. de Kloet, C. van Loveren, A. Verhoef: Cariëslaesies. Diagnose en behandeling. D.P. Rice: Craniofacial sutures. Development, disease and treatment. R. Schaub (red.): Samenwerken in de mondzorg. L. Abraham-Inpijn ; Spoedeisende geneeskunde in de tandheelkundige praktijk.