In deze tweede aflevering van dit jaar verschijnen artikelen die niet alleen informatie geven maar ook aanleiding geven tot enige zelfreflectie. In de rubriek ‘Naam en faam’ vertelt Battistuzzi het intrigerende verhaal over Niels Stensen (1632-1680), die onder andere de vinder is van de ductus Stenonianus, de uitvoergang van de glandula parotidea. Deze onderzoeker werd in 1988 door paus Johannes Paulus II zalig verklaard en geprezen wegens zijn niet aflatende pelgrimstocht op zoek naar wetenschappelijke en religieuze waarheden.

Rol herpesvirus bij ontstaan schizofrenie. Eiwitten voorspellen tweede tumor hoofd-halskanker. Verhoogd cariësrisico bij beginnende dementie. Parodontale gezondheid van meerokende kinderen. Medisch: Opvoeding en genen beïnvloeden eetgedrag jongeren. Opsporing tuberculose met 2 slijmmonsters. Tandheelkundig: Bereid tot medisch onderzoek en verwijzing. Kosten en kwaliteit behandeling vooraf bespreken. Personalia: Overlappende cirkels: Samenvatting van de inaugurale rede uitgesproken door prof. dr. M.C.D.N.J.M. Huysmans bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar Cariologie en Endodontologie aan het Universitair Medisch Centrum St Radboud/de Radboud Universiteit Nijmegen. In memoriam: Prof.dr. S.K. Thoden van Velzen (1934-2009).

Voorstander Anne Marie Kuijpers-Jagtman, afdeling Orthodontie en Orale Biologie, Universitair Medisch Centrum St Radboud, Nijmegen: ´Bij veel clinici bestaat helaas koudwatervrees voor EBO. Zij vrezen een soort kookboek-orthodontie, strak geprotocolleerd en met uitschakeling van de klinische ervaring van een bekwaam behandelaar´. Tegenstander Herman van Beek, afdeling Orthodontie, Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam: ´In de orthodontie doet zich het probleem voor dat vrijwel elk systematisch literatuuronderzoek over een willekeurig onderwerp een onbevredigend resultaat oplevert´.

De ontdekker van de ductus Stenonianus, Niels Stensen, werd op 1 januari 1638 in Kopenhagen (Denemarken) geboren als zoon van een goudsmid, die leverancier was van het Deense koningshuis. Stensen behaalde het artsdiploma in 1664 aan de Universiteit van Leiden. Na vele omzwervingen voor werk en studie werd hij door Ferdinand II De’ Medici in Firenze benoemd tot persoonlijk hofarts. Het salaris bestond uit 25 Florentijnse munten en toegang tot het laboratorium van het Santa Maria Novella ziekenhuis.

Een 39-jarige vrouw had een chronische vorm van atypische aangezichtspijn en klachten behorende bij een posttraumatische stressstoornis. De pijn was ontstaan na chirurgische verwijdering van een wortelrest onder een implantaat en haar klachten waren daarvan een gevolg. Uiteindelijk had deze problematiek geleid tot ontslag door haar werkgever en problemen in het gezin. Een periodiek mondonderzoek door haar huistandarts was vanwege extreme angst onmogelijk. Medicamenteuze behandeling, accupunctuur, homeopathie en hypnotherapie hadden geen verbetering gegeven. Behandeling met een aanpak gericht op de verwerking van herinneringen aan tandheelkundige behandelingen door middel van ‘eye movement desensitization and reprocessing’ leidde uiteindelijk tot vermindering van klachten. Deze casus maakt duidelijk hoezeer dit type orale problematiek het dagelijks leven van patiënten kan ontwrichten en hoe psychotherapie een aanvulling op de orale of medicamenteuze behandeling kan zijn.

Een meisje van 6 jaar werd via haar tandarts verwezen naar eenkaakchirurg vanwege een dubbelzijdige, enigszins palpatiegevoelige zwelling van de onderkaak. Bij intraoraal onderzoek werd een vastaanvoelende zwelling van de omslagplooi in de molaarstreek van de onderkaak aan beide zijden gepalpeerd. Buccaal van gebitselementen 36 en 46 werden pockets van meer dan 10 mm gemeten. Op conventionele röntgenopnamen werden geen afwijkingen waargenomen. Aanvullend computertomografisch onderzoek toonde aan de buccale zijde van beide gebitselementen het beeld van een juveniele paradentaire cyste. Beide cysteuze afwijkingen werden geënucleëerd met behoud van de desbetreffende gebitselementen.

Een 46-jarige vrouw had een mesiorelatie van de kaken, beperkt kauwvermogen, sigmatismus interdentalis en ‘praten met consumptie’. De bovenkaak werd orthodontisch enkelzijdig verbreed door middel van een unilaterale chirurgisch ondersteunde bovenkaakexpansie, uitgevoerd met een botgedragen distractor. Tijdens de postoperatieve orthodontische behandeling werd skelettale verankering toegepast. Met behulp van facings, kronen en een frameprothese werd een functioneel en esthetisch bevredigend resultaat bereikt.

Het doel van het onderzoek beschreven in ‘Chemotherapy against Streptococcus mutans’ was de kolonisatieresistentie tegen mutans streptokokken te verhogen door Actinomyces naeslundii zich te laten vestigen op de dentitie. Actinomyces naeslundii koloniseerde na chloorhexidineapplicatie beter dan na alleen gebitsreiniging, maar maakte slechts 0,1-1% van de totale actinomycetenpopulatie uit. Dit was onvoldoende om de kolonisatieresistentie tegen mutans streptokokken te verhogen. Na kortdurende applicatie van een geconcentreerde chloorhexidine vernis werden alle bacteriën gedood. Enkele uren later bevolkten de Streptococcus sanguinis, Streptococcus oralis, Streptococcus mitis en Streptococcus gordonii het oppervlak opnieuw. Actinomyces naeslundii keerde pas na langere tijd terug, maar wel vaak in grotere aantallen. Mutans streptokokken werden maandenlang onderdrukt. Dit leidde tot minder zuurvorming in de plaque en tot cariësreductie. De combinatie van mechanische reiniging van parodontale pockets en vernis applicatie resulteerde in additionele pocketreductie. Recent is er ook aandacht ontstaan voor onderzoek naar het gebruik van probiotica in de parodontologie.

Micronutriënten kunnen oxidatiereacties onder invloed van microorganismen in weefsels tegengaan. In een dubbel geblindeerd, placebogecontroleerd en gerandomiseerd pilotonderzoek is nagegaan of een specifiek voedingssupplement de resultaten van een conservatieve behandeling van parodontitis kan beïnvloeden. Een groep van 16 reeds behandelde parodontitispatiënten kreeg een mengsel van micronutriënten, bestaande uit alfa-tokoferol acetaat, ascorbinezuur, cholecalciferol en een extract van groene thee, terwijl een vergelijkbare groep van 16 patiënten een placebo kreeg. Bij aanvang van het onderzoek en na 3 en 6 maanden werd van iedere patiënt het aantal door parodontitis aangedane gebitselementen, het aantal gingivabloedingen na sonderen en de diepte van de pockets geregistreerd. Een evidente verbetering werd gedefinieerd als een afname van het aantal gingivabloedingen na sonderen of van de gesommeerde pocketdiepte met 40%. Na 6 maanden was het aantal gingivabloedingen na sonderen in de experimentele groep significant meer gedaald dan in de placebogroep. Ook een evidente verbetering werd significant meer waargenomen in de experimentele groep dan in de placebogroep.

Basiswetenschappen: Effecten van natriumhypochloriet op het dentine. Restauratieve tandheelkunde: Zelfetsende eencomponentadhesieven effectiever? Meer retentie door extra hydrofobe adhesieflaag. Applicatiemethoden van zelfetsende adhesieven. Cervicale overmaat bij composietrestauraties. Kindertandheelkunde: Overgewicht bij kinderen met ‘severe early childhood caries’ Pijn en angst bij Wand-anesthesie versus conventionele anesthesie. Materiaalkunde: Hechtsterkte beïnvloed door extra adhesieflaag. Krimpspanning van vloeiende composieten. Stabilisatie van hybride laag door chloorhexidine. Sociale tandheelkunde: Verlies van sealants en cariësontwikkeling. Aanwezigheid van cariës en sealants bij 12-jarige Ierse kinderen. Langetermijnevaluatie van sealants. Gerodontologie: Aanpak van orale schimmelinfecties. Veroudering van de bovenlip. Veroudering van het parodontium. Zegt mondgezondheid van ouderen iets over overleving? Algemeen medisch: Porphyromonas gingivalis in de placenta.

Vroege kaakorthopedische behandeling bij kinderen met schisis (E.B. Wolvius, Eindhoven). Evidence-based tandheelkunde (I.H.A. Aartman, Amsterdam). Kanaalwand onder de loep (J.P.P.M. Bressers, Kerkdriel). Betere diagnostiek: de toekomst van de cariologie (C. van Loveren, Utrecht).
C.A.M. Bongaarts: The effect of infant orthopedics from 4 years to 6 years of age in children with unilateral cleft lip and palate. Nijmegen: Radboud Universiteit Nijmegen, 2008 155 bl., geïll. ISBN 978 90 9024 233 0 Academisch proefschrift.
A. Hackshaw, E. Paul, E. Davenport: Evidence-based tandheelkunde. Een inleiding. Houten: Bohn Stafleu van Loghum, 2009 287 bl. ?? 50.00. ISBN 9789031352272.
H.Shemesh: New insights into the root canal wall. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam, 2009 83 bl., geïll. Academisch proefschrift.
N. Pitts (ed.): Detection, assessment, diagnosis and monitorig of caries Basel: Karger, 2009 222 bl., geïll. ?? 133,50 ISBN 978 3 8055 9184 3.

De kennistoets is hieronder als pdf-bestand te downloaden om vooraf de vragen te kunnen bestuderen. Het invullen en opsturen van de toets is voorbehouden aan abonnees en kan alleen online via de knop ´Kennistoets maken´ op de website. Na het inloggen komt de knop ‘Maak een kennistoets’ in beeld. Kies uit de lijst de kennistoets die u wilt maken. Een eventueel ´onvoldoende´ of gemiste kennistoets is via de lijst met nog beschikbare toetsen te maken.
De kennistoets van deze maand bestaat uit:
De vragen 1, 2, 3, bij het artikel van Roelofs J, Breuning KH, Spijker A van ’t, Borstlap WA, Bergé SJ, Kuijpers-Jagtman AM. Unilaterale chirurgisch ondersteunde expansie van de bovenkaak door transpalatinale distractor.
De vragen 4, 5, 6, bij het artikel van Schaeken MJM. Proefschriften 25 jaar na dato 21. Bacteriebestrijding met chloorhexidinevernis en probiotica.
De vragen 7, 8, 9, bij het artikel van Pavel L, Pavel S. Bruikbaarheid micronutriënten bij behandeling van parodontitis.

Positief effect van voorverwarmd composiet op viscositeit en hardheid. Meeroken en parodontale aanhechting bij kinderen. Groene thee goed voor de mondgezondheid. Esthetiek belangrijkste motivatie voor orthodontische behandeling. Garnalenpasta biedt bescherming tegen erosie. Communicatie tussen patiënt en tandarts kan aanzienlijk beter. Niet-adequaat handelen van een kaakchirurg. Zoektocht naar resistentiemechanisme bij bacteriën. Angiogenese in botonderzoek. Tandartsen moeten angstige patiënten meer controle geven. Nationaal Gerontologiecongres: Gerontologie: Mythen, feiten en ontwikkelingen. Patiëntenvereniging voor mensen met angst- of dwangklachten.
http://www.adfstichting.nl/Home/tabid/436/Default.aspx hier is ook een speciale website voor kinderen: http://www.bibbers.nl/Default.aspx