Twee recente ontwikkelingen bij het tijdschrift zijn het waard om ze op deze redactionele pagina met trots te vermelden. De eerste is dat het aantal abonnementen is gestegen van ongeveer 3.700 aan het begin van 2007 tot bijna 4.100 aan het begin van 2010 (afb. 1). En dat in een periode van economische teruggang. Recent is een lezersonderzoek uitgevoerd en met de informatie die dit oplevert, kunnen we misschien de oorzaken van deze prettige ontwikkeling achterhalen. Natuurlijk hopen we door dit lezersonderzoek ook tips te krijgen hoe we het aantal abonnementen nog verder kunnen laten stijgen.
De tweede prettige constatering is dat het aantal lezers dat de maandelijkse kennistoets maakt en instuurt sinds de invoering ervan in januari 2007 is vernegenvoudigd (afb. 2). Al sinds de oprichting van het tijdschrift staat de bij- en nascholing van de lezers centraal. Deze functie krijgt nu na 117 jaar merkbaar gestalte.

Oud gezicht niet alleen door veroudering huid. Gezondheid! Inzicht in hooikoorts. Wereldcongres implantologie. Voorbehouden handelingen. Medisch: Investeren in zorg loont. On(be)handelbare kinderen. Tandheelkundig: Uitval gebitselementen bij rokers. Hooft-schale met beiteltanden.
Personalia en Promoties: Aan de faculteit der Medische Wetenschappen van de Rijksuniversiteit Groningen promoveerde op 21 april Vincent Zijnge op zijn proefschrift ´Microbial dynamics in subgingival biofilms’. Zijn promotoren waren prof. dr. F. Abbas en prof. dr. J.E. Degener. Op 19 mei promoveerde Lucienne Vonk bij het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam van de Vrije Universiteit Amsterdam op haar dissertatie met de titel ‘Chondrocytes and chondrons for tissue engineering of cartilage’. Haar promotoren waren prof. dr. R.A. Bank en prof. dr. V. Everts. Promovendus Ricardo Ophof verdedigde op 2 juni zijn proefschrift ‘Construction and application of substitutes for oral mucosa in cleft palate repair’ aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Prof. dr. A.M. Kuijpers- Jagtman was zijn promotor en dr. J.W. von den Hoff en dr. J.C. Maltha waren de copromotoren. Prof. dr. B.G. Lapatki, hoogleraar en hoofd van de afdeling Orthodontie van het universiteitsziekenhuis van Ulm in Duitsland, promoveerde op 4 juni aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Zijn proefschrift heeft de titel ‘The facial musculature. Characterisation at a motor unit level’. Zijn promotoren waren prof. dr. ir. D.F. Stegeman en prof. dr. M.J. Zwarts, en zijn copromotor was ir. R. Oostenveld. Eveneens aan de faculteit der Medische Wetenschappen van de Radboud Universiteit Nijmegen promoveerde op 9 juni Rob Mooren op zijn proefschrift ‘Some new perspectives on the effects of platelet rich plasma’. Zijn promotoren waren prof. dr. P.J.W. Stoelinga, prof. dr. J.A. Jansen en prof. dr. M.A.W. Merkx.

In dit artikel worden de uitgangspunten van de kindertandheelkunde in Nederland en de consequenties van cariologische principes bij de behandeling van kinderen beschreven. Allereerst speelt bij beslissingen over preventie en curatie de leeftijd van het kind een zeer grote rol. Daarnaast kan de combinatie van een positieve attitude van en het pijnvrij behandelen door de mondzorgverlener behandelangst en vermijdingsgedrag van kinderen voorkomen. Bij de behandeling van cariës dient bovendien te worden nagegaan in hoeverre de aandoening gedragsgerelateerd is en past in het multifactoriële model van cariës. Restauratieve behandeling moet worden beschouwd als ondersteuning van de preventie, beperking van het cariësproces en elimineren van de zorgachterstand. Preventie moet worden gezien als onmisbare onderdeel van het behandelconcept en dient met nadruk vroeg te beginnen op grond van gewoontevorming en het snelle demineralisatieproces in het tijdelijke gebit bij een falend preventief beleid.

Een 61-jarige vrouw presenteerde zich met macroglossie. Zij had spraak- en slikproblemen en dyspneu als ze liggend sliep. Op 55-jarige leeftijd had zij de klinische kenmerken van acromegalie ontwikkeld, waarna een hypofyse-adenoom was gediagnosticeerd dat chirurgisch was verwijderd. Besloten werd de tong chirurgisch te verkleinen en het cavum oris te vergroten door de parodontaal zwakke restdentitie in de onderkaak te extraheren en de processus alveolaris inferior fors te verlagen. Direct werden implantaten geplaatst in de edentate boven- en onderkaak. Na plaatsing van overkappingsprothesen en dankzij de begeleiding van een logopedist verbeterde de spraak aanzienlijk. Bovendien kon de patiënt weer liggend slapen. De klinische diagnose macroglossie wordt gesteld op basis van subjectieve criteria, zoals de morfologie en de mate van tongprotrusie. Vaak is macroglossie een secundair verschijnsel van een systemische aandoening. Voor een reductie van de tong kan worden gekozen uit diverse chirurgische methoden. Aanbevolen wordt de tongreductie te combineren met een vergroting van het cavum oris.

Een 4-jarig meisje werd verwezen met een chronisch vergrote lymfeklier aan de linkerkant van de hals. De zwelling bleek te berusten op een infectie met Mycobacterium avium. De bacterie behoort tot de groep van niet-tuberculeuze mycobacteriën. Deze micro-organismen kunnen bij kinderen een lymfadenitis in het hoofd-halsgebied veroorzaken. De kinderen zijn niet ziek en presenteren zich met een zwelling in de hals of in het preauriculaire gebied. Vroegtijdige herkenning is belangrijk omdat daarmede een behandeling met een goed eindresultaat kan worden uitgevoerd.

Veertig kinderen die vanwege een hematologische maligniteit een allogene stamceltransplantatie hadden ondergaan, namen minimaal 2 jaar na transplantatie deel aan een onderzoek. De onderzoekers verzamelden gegevens over subjectieve orale symptomen, bevindingen op een panoramische röntgenopname en gegevens van een mondonderzoek. Bijna alle kinderen hadden ontwikkelingsstoornissen, waaronder agenesieën, verkorte wortels en onvolledig gevormde wortels. De prevalenties van agenesieën van de eerste en de tweede premolaar in de maxilla en de mandibula en van de tweede molaar in de mandibula waren in de onderzoeksgroep significant groter dan de normatieve waarden. Kinderen die bij aanvang van de kankertherapie jonger waren dan 3 jaar hadden significant minder gebitselementen dan oudere kinderen. De verhouding tussen de lengte van de wortel en de kroon van de diverse gebitselementen was in de onderzoeksgroep ongunstiger dan in een gezonde Finse controlegroep. Door vervroegde wortelsluiting was de gemiddelde gebitsleeftijd hoger dan de gemiddelde chronologische leeftijd.

Een sensibiliteitsstoornis in het verzorgingsgebied van de nervus alveolaris inferior wegens de chirurgische verwijdering van een derde molaar is een vervelende complicatie. Coronectomie is een behandeling waarbij alleen het kroongedeelte en een deel van de radices van een gebitselement worden verwijderd. Het apicale deel van de radices wordt doelbewust in situ gelaten om nervusletsel te voorkomen. Bij een groep van 34 patiënten werden in totaal 38 coronectomieën van een derde molaar in de onderkaak uitgevoerd, omdat deze patiënten een röntgenologisch vastgesteld verhoogd risico hadden op beschadiging van de nervus alveolaris bij totale chirurgische verwijdering. De gemiddelde vervolgperiode was 16,7 maanden, met een spreiding van 3-62 maanden. Bij geen van de patiënten trad een sensibiliteitsstoornis in het verzorgingsgebied van de nervus alveolaris inferior op. Bij 3 patiënten bleken de in situ gelaten radices klachten te veroorzaken en werden deze alsnog verwijderd. Een coronectomie lijkt dus een zinvolle en veilige behandeling.

Restauratieve Tandheelkunde: Hechtsterkte verlaagd na bleken. Gnathologie: Invloed van ziekteperceptie op behandeling van orofaciale pijn. Kindertandheelkunde: Ervaring van grote invloed op pijnbeleving van kind. Minder negatieve gevolgen bij vullen met MTA. Orthodontie: Retentieprotocollen in de Verenigde Staten. Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie: Pulpareacties op het bleken van gebitselementen. Preventieve tandheelkunde: Xylitolkauwgom reduceert overdracht Streptococcus mutans. Radiologie: Herstel na chirurgische apicale endodontische behandeling op cone beam-CT en röntgenopname. Diagnostiek van occlusale cariës in vivo en in vitro. Sociale tandheelkunde: Preoccupatie met het uiterlijk. ‘Body dysmorphic disorder’ bij patiënten van esthetische tandheelkundekliniek. Implantologie: Directe functionele belasting van implantaten. Algemeen medisch: Fysostigminegel vermindert gevoel van monddroogte. Materiaalkunde: Microhechtsterkte van 11 adhesieven aan dentine. Dentine conditioneren met H3PO4 /NaOCl-mengsel. Gerodontologie: Parodontitis en cognitieve achteruitgang. Cariëstoename bij demente en niet-demente ouderen. Hygiëne: Sterilisatieprocedures voor boortjes en endodontische vijlen.

Gebitsslijtage. Een praktische handreiking voor preventie, diagnostiek en behandeling. C. de Baat, A. van Nieuw Amerongen, F. Lobbezoo. Houten: Prelum Uitgevers, 2009 251 bl., geïll. € 120,00. ISBN 978 90 8562 020 4.
Clinical endodontics. A textbook. L. Trondstad. Stuttgart/New York: Thieme, 2009 272 bl., geïll. € 49,95. ISBN 978 3 13 768103 8.
De drinkwaterfluoridering. Tandartsen, staat en volksgezondheid in Nederland, 1946-1976. D. Edeler.Houten: Bohn Stafleu Van Loghum, 2009 374 bl. € 40,. ISBN 978 90 313 5235 7. Academisch proefschrift.
Kwade tongen en andere artikelen over tandheelkunde in NRC Handelsblad (2000-2009). M.A.J. Eijkman. Houten: Prelum Uitgevers, 2009 126 bl. € 19,50. ISBN 978 90 8562 053 2.

De kennistoets is hieronder als pdf-bestand te downloaden om vooraf de vragen te kunnen bestuderen. Het invullen en opsturen van de toets is voorbehouden aan abonnees en kan alleen online via de knop ´Kennistoets maken´ op de website. Na het inloggen komt de knop ‘Maak een kennistoets’ in beeld. Kies uit de lijst de kennistoets die u wilt maken.

De kennistoets van deze maand bestaat uit:
De vragen 1, 2, 3, bij het artikel van Alons K, Bergé SJ, Rieu PNMA, Meijer GJ.
Behandeling van macroglossie ten gevolge van acromegalie.
De vragen 4, 5, 6, bij het artikel van Pas-van Voskuilen IGM van der, Veerkamp JSJ, Bresters D, Wijk AJ van, Gortzak RATh, Raber-Durlacher JE.
Langetermijneffecten op de gebitsontwikkeling na stamceltransplantatie.
De vragen 7, 8, 9, bij het artikel van Wijs RW, Karssemakers LHE, Becking AG.
Coronectomie. Alternatief voor volledige verwijdering van een derde molaar in de onderkaak.

Antimicrobieel eiwit geassocieerd met cariës. Khat kauwen negatief effect op mondgezondheid. Geen adhesieve tandheelkunde tot 1 week na bleken. Dagelijks 5 minuten actief in de buitenlucht verbetert mentale gezondheid. Sjögren lijkt behandelbaar met lymfcellen. Kraakbeenproductie door chondrocyten. Agenda: Oncologie. Reageer op stelling! Het Tijdschrift voert de ‘digital object identifier’ in. Crossref website: www.crossref.org met DOI Resolver.