De zorgverlening aan edentaten blijft lastig omdat vaak wordt uitgegaan van een resultaatsverbintenis. Ook is het voor patiënten niet altijd duidelijk door wie (een deel van) de behandeling het beste kan worden uitgevoerd. De grenzen tussen kaakchirurgen, implantologen, tandartsen, tandprothetici en tandtechnici lijken te vervagen en vaak is onduidelijk of en hoe zij samenwerken. Daarom wordt in dit themanummer een pleidooi gehouden voor centralisering van de zorg, vanuit de gedachte dat diagnose en behandeling onlosmakelijk zijn.

Hoewel het percentage gebitsprothesedragers in Nederland is afgenomen, droeg in 2009 nog steeds de helft van de mensen van 50 jaar en ouder een volledige gebitsprothese. Een deel van deze groep heeft een probleemloze orale functie. Een grote groep heeft echter veel problemen met een volledige gebitsprothese in de onderkaak. De grootste klacht betreft de geringe mate van stabiliteit en retentie die een conventionele volledige gebitsprothese in de onderkaak te bieden heeft. Volgens de ‘McGill consensus statement’ zou een overkappingsprothese op 2 implantaten in de onderkaak de eerste keuze moeten zijn bij de behandeling van een edentate onderkaak...

Driedimensionale zoetbeleving. Fibrinelijm en epinefrine beste hemostatica. Leeftijdsbepaling met derde molaar. Internationale index gebitsweefselverlies. Medisch: Extracellulair DNA en de kracht van biofilms. Handen wassen voor en na mobiel telefoneren. Tandheelkundig: Onregelmatigheden op cone beamcomputertomografische scans. Meisjes kritisch op dentitie. Personalia: Aan de Erasmus Universiteit Rotterdam aanvaardde op 9 september 2011 prof. dr. E.B. Wolvius het ambt van hoogleraar in de mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie en bijzondere tandheelkunde met zijn uitgesproken inaugurale rede ‘Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie en de juiste maat’. Aan de Universiteit van Amsterdam is dr. L.E. (Ludi) Smeele benoemd tot hoogleraar in de mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie met als leeropdracht Maxillofaciale Oncologie.
Promoties: Op 26 september promoveerde Janalt Damstra aan de Rijksuniversiteit Groningen op zijn proefschrift ‘Application of cone beam computed tomography in 3D cephalometry’. Eveneens op 26 september verdedigde Zacharias Fourie aan de Rijksuniversiteit Groningen zijn dissertatie getiteld ‘Application of cone beam computed tomography in facial imaging science’.
Congresnieuws: “Werk met evidence-based protocollen”, zei Gerry Raghoebar tijdens de cursus ‘Implantologie breed belicht’, die de Nederlandse Vereniging voor Orale Implantologie (NVOI) organiseerde op 23 september 2011. Op vrijdag 30 september 2011 werd voor de tweede keer de Dental Review georganiseerd. Er werd verslag gedaan van belangrijke ontwikkelingen die de sprekers tijdens hun internationaal congresbezoek opvingen.

Voorstander
Fred Neelissen, bioenergetisch tandarts, Overveen: Door deze anesthesie-injecties is de patiënt ziek geworden en nu na 3 jaar langzaam herstellende. Ik heb deze opzienbarende casus aangegrepen om me te verdiepen in deze anesthesievloeistof. In Nederland blijken honderden patiënten te zijn die hetzelfde is overkomen en ook mondiaal is dit probleem bekend, articaïne staat ter discussie.
Tegenstander
Henk Brand, sectie Parodontologie en Orale Biochemie en sectie Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie, ACTA: Bij een literatuuronderzoek door de Rijksuniversiteit Groningen werd in 2003 gevonden dat de klachten die werden gemeld bij het gebruik van articaïne niet verschilden van die bij gebruik van andere lokale anesthetica. Het overgrote deel van de klachten leek bovendien niet het gevolg te zijn van het toegepaste anestheticum, maar van injectietechnische problemen of een lichamelijke stressreactie bij de patiënt.

Lentigo maligna
Een 54-jarige vrouw had sinds enkele maanden toename van pigmentatie in een bestaande beige vlek op haar rechterwang bemerkt. Zij had hierover geen klachten, maar zij werd door haar mondhygiënist voor beoordeling en behandeling naar een dermatoloog verwezen.
Lentigo benigna
Een 60-jarige vrouw had een lichtbruine macula (vlek) op haar rechterwang. Behandeling is niet nodig.

Veel onderzoeken hebben aangetoond dat patiënten met het dementiesyndroom een grotere kans hebben op een slechte mondgezondheid. Bij een 78-jarige vrouw met de ziekte van Alzheimer was een kroonfractuur van gebitselement 22 opgetreden. De vrouw had in het verleden haar mond altijd goed verzorgd, maar door haar zorgafhankelijkheid was deze zelfzorg drastisch verminderd. Besloten werd de wortel van het gebitselement te verwijderen en een adhesiefbrug te vervaardigen. Hierbij was de digitale technologie een welkom hulpmiddel.

Bij het verlies van de dentitie speelt de vervaardiging van een immediate volledige gebitsprothese meestal een belangrijke rol. De weg van een natuurlijk naar een prothetisch occlusiesysteem onderscheidt zich in een gefaseerde of een niet-gefaseerde behandeling. Diverse patiëntgebonden factoren, zoals de beschikbare tijd voor de behandeling, een medische indicatie, de mutilatie van het natuurlijke occlusiesysteem en de motivatie tot behandeling, spelen een rol bij de keuze tussen een gefaseerde of een niet-gefaseerde behandeling. Bij een gefaseerde behandeling is de voorspelbaarheid van een goed resultaat groter dan bij een niet-gefaseerde behandeling. Plaatsing van een immediate volledige gebitsprothese vraagt direct nazorg. Zeker in geval van een niet-gefaseerde behandeling moet veelal binnen 1 jaar een nieuwe volledige gebitsprothese worden vervaardigd.

Wanneer de pasvorm van een volledige gebitsprothese is verminderd ten gevolge van voortschrijdende reductie van alveolair kaakbot kan een relining of rebasing zijn geïndiceerd. In de klinische praktijk bestaat enige spraakverwarring over de begrippen relining, rebasing en overzetting. Bij een relining wordt de ontstane ruimte tussen de mucosa en de prothesebasis opgevuld met een laag kunststof. Bij een rebasing of overzetting wordt ook het contact tussen de de mucosa en de prothesebasis verbeterd, maar nu door de volledige prothesebasis te vernieuwen. Drie specifieke vormen van relining en rebasing: aanpassing van de maxillomandibulaire relatie, dorsale uitbreiding van de bovenprothese en aanpassing van een overkappingsprothese op implantaten.

Het maken van een afdruk van een edentate kaak is een essentieel onderdeel van de vervaardiging van een volledige gebitsprothese omdat het goed functioneren van de gebitsprothese mede afhankelijk is van het volume en de vorm en van het kaakbot en het verloop van de weke delen, in het bijzonder de musculatuur. Voor het afdrukken van de boven- en de onderkaak is inzicht in de anatomie van de kaken en de weke delen dan ook essentieel. In dit verband wordt een vijfstappenplan voor de afdrukprocedure geïntroduceerd dat richtlijnen geeft voor vervaardiging van de beginafdruk, het beginmodel, de individuele afdruklepel, de definitieve afdruk en het definitieve model. In het elke stap staat het streven naar een goede stabiliteit van de gebitsprothese centraal. Een goede stabiliteit kan alleen worden bewerkstelligd door de juiste randbegrenzing te bepalen.

Bij het opstellen van een volledige gebitsprothese moet niet alleen naar het occlusieconcept worden gekeken, maar naar het totale occlusiesysteem. Belangrijk onderdeel daarvan is de positie van de prothese-elementen. Dit prothetische deel van het occlusiesysteem staat in directe relatie met de tong, de mondbodem, de wangen en de lippen. Prothese-elementen dienen zich in de onderprothese te bevinden in de zogeheten neutrale zone van de edentate onderkaak. Dat is de spanningsloze ruimte tussen enerzijds de tong en anderzijds de kauw- en mimische musculatuur die de bewegingen van de lippen en de wangen verzorgen. Daarnaast moeten de prothesemolaren en de contour van het prothesebasismateriaal van de bovenprothese de wangen en de bovenlip ondersteunen om te voorkomen dat een ‘prothesegezicht’  ontstaat.

Een veranderde smaakwaarneming is een regelmatig terugkerende klacht van gebitsprothesedragers. Algemeen wordt aangenomen dat het afdekken van het palatum durum de temperatuur- en structuurwaarneming van het voedsel verandert en daarmee de oorzaak is van deze andere smaakgewaarwording. Naast temperatuur en structuur van het voedsel spelen geur, leeftijd en speekselsamenstelling een belangrijke rol in de smaakwaarneming.

Overkappingsprothesen op implantaten zijn een goed alternatief voor een conventionele gebitsprothese bij patiënten met klachten over retentie en stabiliteit van de gebitsprothese. Deze klachten betreffen vaak de gebitsprothese in de onderkaak en minder vaak die in de bovenkaak. Overkappingsprothesen op implantaten geven in de onderkaak betere resultaten dan in de bovenkaak. Wanneer in een bovenkaak onvoldoende bot aanwezig is voor plaatsing van implantaten, kan voor een sinusbodemelevatie een autoloog bottransplantaat worden geoogst uit de mond of uit de crista iliaca. Behandeling van de bovenkaak met een overkappingsprothese en een staaf-hulsmesostructuur op 6 implantaten is het meest succesvol, op de voet gevolgd door behandeling met eenzelfde prothetische constructie op 4 implantaten. Nazorg in de vorm van periodieke preventieve onderzoeken is vereist.

Endodontologie: Opsporen van perforaties met cone beam-computertomografie en digitale periapicale röntgenopname. Autotransplantatie naar front in bovenkaak. Gnathologie: Artrose van het kaakgewricht. Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie: Anatomische variates bij derde molaren met kans op zenuwletsel. Gerodontologie: Trismus na chirurgische behandeling van een hoofd-halstumor. Implantologie: Vaste bruggen op implantaten in de edentate bovenkaak.

Academisch proefschrift: Porphyromonas gingivalis  (J. Craandijk, Leiden)
N. Scheres; Inflammatory responses of gingival and periodontal ligament fibroblasts to Porphyromonas gingivalis. Amsterdam: Vrije Universiteit Amsterdam, 2011 126 bl., geïll. ISBN 978 94 6108 170 4

De website www.dentaltraumaguide.org heeft geen winstoogmerk en beoogt de behandeling van een trauma aan gebitselementen te optimaliseren. Op de website zijn ‘evidence-based’ richtlijnen voor gebitsletsels in het tijdelijk en in het blijvend gebit te vinden. Bijvoorbeeld die van de International Association of Dental Traumatology. Er worden geen individuele en specifieke vragen beantwoord, want het doel van de website is een platform voor de beroepsgroep te vormen waarmee tot consensus wordt gekomen over de diagnose en de behandeling van veel voorkomende gebitsletsels die zich in de dagelijkse mondzorgpraktijk presenteren. www.dentaltraumaguide.org

De kennistoets is hieronder als pdf-bestand te downloaden om vooraf de vragen te kunnen bestuderen. Het invullen en opsturen van de toets is voorbehouden aan abonnees en kan alleen online via de knop ´Kennistoets maken´ op de website. Na het inloggen komt de knop ‘Maak een kennistoets’ in beeld. Kies uit de lijst de kennistoets die u wilt maken. Een eventueel ´onvoldoende´ of gemiste kennistoets is binnen 1 jaar over te maken. De kennistoets van deze maand bestaat uit:
De vragen 1, 2, 3, Bij het artikel van Meegen HG van, Kalk W. Verbetering van een gebitsprothese door middel van relining of rebasing.
De vragen 4, 5, 6, Bij het artikel van Waas MAJ van. Anatomie en de afdrukprocedure voor een volledige gebitsprothese.
De vragen 7, 8, 9, Bij het artikel van Jüch PWJ, Kalk W. De invloed van een gebitsprothese op de smaakgewaarwording.

Vergelijking van het effect van orale analgetica op postoperatieve pijn. Reactie van de pulpa op glasionomeercement. Gebitserosie bij kinderen en adolescenten in de schijnwerpers. Partiële excavatie van cariës bij tijdelijke molaren. Fosforplaatjes bieden meerdere voordelen. De zin van routineanalyse van subgingivale microbiota. Lekkage uit kunststof restauratiematerialen. Vrije tarieven, studente ziet door de tanden het gebit niet meer….Relatie parodontitis, vroeggeboorte en laag geboortegewicht. Extract van groene thee als bewaarmiddel voor uitgeslagen tand. De kwaliteit van onderzoeken in gerenommeerde tijdschriften. Perforatie bij endodontische behandeling, prevalentie en gevolgen. Ultracaïne kan een gevaarlijk anestheticum zijn. Website: Kliniek voor Parodontologie Amsterdam (www.kvpa.nl). Agenda uitgelicht: Congres ‘Mondzorg voor ouderen: bijzonder!’