Vertekening van de werkelijkheid door vooringenomenheid: gewone mensen hebben er hinder van maar (mond)zorgverleners mogelijk nog meer. Laten we het beperken tot de beroepsgroep: wat maakt mondzorgverleners zo zeker van hun zaak? Waarom is hun behandelwijze de beste als er toch ook zorgverleners zijn die voor andere benaderingswijzen kiezen? In de regel steunt die zekerheid op persoonlijke ervaring, resultaten uit eigen handen en ervaringen uit eigen praktijk. Op die manier is de valkuil van cognitieve bias snel gevonden.

Lezerspost: Onlangs werd het proefschrift ‘Keratocysteuze odontogene tumoren’ van dr. R. Amaral Mendes in uw tijdschrift besproken door E.H. van der Meij (Ned Tijdschr Tandheelkd 2011; 118: 453). Het proefschrift gaat vooral over de mogelijke rol van COX-2 in de pathogenese van keratocysteuze odontogene tumoren, maar er is ook een hoofdstuk dat is gebaseerd op een retrospectief onderzoek naar het percentage recidieven dat optrad na conservatieve behandeling zonder adjuvante therapie. De recensent geeft aan dat het literatuuronderzoek naar de verschillende behandelmethoden heeft geleid tot de conclusie dat het gebruik van Carnoy’s fixatievloeistiof als adjuvante behandeling de kans op recidief niet beïnvloedt.

Hoewel de buis die het middenoor met de mondholte verbindt al door een leerling van Pythagoras? een Griekse arts genaamd Almacon? rond het jaar 500 voor Christus was ontdekt, was het de Italiaanse anatoom en arts Bartholomeo Eustachius die deze verbinding voor het eerst in zijn ‘Opuscula Anatomica’ (1564) beschreef. Over het geboortejaar van Eustachius bestaat verwarring. Het wordt gedateerd tussen 1510 en 1524. Eustachius studeerde anatomie in Rome, werd lijfarts van de pauselijke clerus en hoogleraar aan de Romeinse Universiteit La Sapienza.

Halitose is een veelvoorkomend probleem waarvan de oorzaak veelal in de mond ligt. De uitdaging voor mondzorgverleners is de juiste diagnose stellen en adequaat behandelen. Differentiële diagnostiek is van groot belang om het onderscheid te maken tussen halitose met een orale en een niet-orale oorsprong. Orale halitose kan effectief worden behandeld, primair door een goede mondverzorging. Plaque-accumulatie op de tongrug is de meest voorkomende oorzaak. Tongreiniging, eventueel in combinatie met een specifieke mondspoelmiddel, wordt daarom als onderdeel van de mondverzorging geadviseerd. Andere mondgezondheidsproblemen als parodontitis, cariës en gebitsprothesen met slechte pasvorm dienen door adequate behandeling te worden uitgesloten als mogelijke oorzaak.

Een 42-jarige patiënt met cardiale problemen had last van parodontitis. Het probleem werd pas na 6 maanden verholpen. Gedurende die periode had de patiënt een grote kans op endocarcarditis door een bacteriëmie, hetgeen door geen van de mondzorgverleners was onderkend. Voor de behandeling van een patiënt met een groot risico op een endocarditis dienen de richtlijnen van de Nederlandse Hartstichting als leidraad. Afwijken  van de richtlijn mag alleen als daarvoor juiste argumenten zijn. Vindt de behandeling binnen een team plaats dan is er niet alleen sprake van een gedeelde verantwoordelijkheid, maar ook van een gezamenlijke aansprakelijkheid. Adequate communicatie en dossiervoering zijn bij medisch gecompromitteerde patiënten essentieel. 

Het vervaardigen van een volledige gebitsprothese kan, in juridische termen, worden gekwalificeerd als een inspanningsverbintenis. Immers, het resultaat ofwel de tevredenheid van de patiënt met de nieuwe gebitsprothese is moeilijk te voorspellen en blijkt niet alleen afhankelijk van de tandarts/tandprotheticus en de technische kwaliteit. De relatie tussen de tandarts/tandprotheticus en de patiënt is complex, maar in grote mate medebepalend voor de patiënttevredenheid. Dit is vooral het geval bij patiënten met een atrofische processus alveolaris of andere (orale) problemen. De patiënt moet bij het vervaardigen van een volledige gebitsprothese als de beste medewerker van de tandarts/tandprotheticus worden beschouwd. Ter preventie van of om goed voorbereid te zijn op mogelijke juridische procedures is een goed patiëntendossier belangrijk. Daarin dienen onder meer de verstrekte informatie aan de patiënt, de hulpvraag en het verwachtingspatroon van de patiënt duidelijk te zijn vastgelegd.

Bij kwetsbare ouderen kunnen klachten over volledige gebitsprothesen meer op de voorgrond treden door hun somatische, psychische en/of sociale problemen. Het komt echter ook voor dat klachten niet (kunnen) worden geuit. In die gevallen kan dan een zorgvraag komen van mensen uit het sociale of medische netwerk. De ervaring leert dat het verhelpen van geconstateerde technische mankementen door het uitvoeren van standaardbehandelingen of het plaatsen van implantaten niet altijd tot een klachtenvrije patiënt leidt. Als principes voor de zorgverlening aan kwetsbare ouderen kunnen worden geadviseerd terughoudendheid, geen standaardbehandelingen uitvoeren, rekening houden met een beperkt aanpassingsvermogen van ouderen, doorlopend reflecteren op het eigen functioneren van de zorgverlener in het proces van besluitvorming en aandacht besteden aan de rol van familieleden, mantelzorgers, verzorgenden en artsen.

Kanttekeningen bij een overkappingsprothese op 2 implantaten als gouden standaard voor de behandeling van een edentate onderkaak. Patiënten met een edentate onderkaak hebben vaak problemen met de retentie van een conventionele gebitsprothese. Aanvankelijk werden veelal 4 implantaten in het interforaminale deel van de mandibula geplaatst om retentie voor de onderprothese te verschaffen. Een groot aantal onderzoeken leverde echter goede resultaten op met 2 implantaten met diverse mesostructuren. Inmiddels is de overkappingsprothese op 2 implantaten in de onderkaak de standaard voor edentate patiënten. Onderzoeksresultaten ondersteunen voor een aantal indicaties een immediate uitvoering van deze behandeling. De indicatiestelling dient echter wel gedifferentieerd plaats te vinden. Bij bepaalde anatomische condities, zoals geringe hoogte en breedte van de processus alveolaris, expositie van de canalis mandibularis, dentate bovenkaak, een geaugmenteerde processus alveolaris, zeer geringe densiteit van het kaakbot en zeer gevoelige orale mucosa zijn 4 implantaten geïndiceerd. Manueel minder vaardige patiënten zijn mogelijk meer gebaat bij 2 implantaten en een solitaire mesostructuur.

Bij volledige gebitsprothesen is een correcte occlusale verticale dimensie een belangrijke factor voor tevredenheid met het uiterlijk. Een te geringe occlusale verticale dimensie kan vooral leiden tot esthetische klachten, terwijl een te grote occlusale verticale dimensie kan leiden tot ongemak en het niet dragen van de gebitsprothesen. Er zijn verschillende methoden voor het bepalen van de occlusale verticale dimensie bij volledige gebitsprothesen, uitgaande van de verticale dimensie in rust of van de fonetiek. Geen van de methoden is beter, in de zin van betrouwbaarder, dan de andere. In de praktijk wordt de bepaling van de occlusale verticale dimensie betrouwbaarder als diverse methoden naast elkaar worden gebruikt. Daarbij is kennis van de uiterlijke kenmerken van veroudering van het aangezicht onontbeerlijk.

De vervaardiging van volledige gebitsprothesen kan worden gezien als een complexe behandeling, waarvan de kwaliteit globaal wordt bepaald door 2 factoren: de technische aspecten en de wijze waarop de individuele patiënt de behandeling ervaart en beoordeelt. Zorgverleners die zich hiermee bezighouden, vallen waar het hun bekwaamheid betreft onder de Wet beroepen in de individuele gezondheidszorg. In geval van persisterende klachten of problemen worden edentaten vaak behandeld met een overkappingsprothese op orale implantaten. Daarmee is het aantal zorgverleners voor edentaten uitgebreid. Om enige orde te scheppen wordt een nieuw zorgtraject gepresenteerd waarin al deze zorgverleners zijn gepositioneerd. Verwacht wordt dat de groep edentaten kleiner wordt en dat de moeilijkheidsgraad van behandeling toeneemt. Om de doelmatigheid en een goede kwaliteit van deze zorgverlening te garanderen, zou een aantal regionaal verspreide landelijke expertisecentra moeten worden opgezet.

Implantologie: Sterkte van ultradunne CAD/CAM-onlays op geërodeerde molaren. Goud-porselein versus keramische implantaatkronen. Klinische vergelijking van 2 implantaatopbouwen. Gerodontologie: Gebrekkige kennis over bisfosfonaten bij gebruikers. Verkorte tandboog niet in trek bij Japanse ouderen. Materiaalkunde: Voorverwarmen van composiet. Endodontologie: Perceptie van jeugdigen op tandletsels. Prothetische tandheelkunde: Effect van onmiddelijke dentineverzegeling op gevoeligheid. Behandelwens van Japanners met verkorte tandbogen. Mondziekten, kaak- en aangezichtschirurgie: Mondbranden is niet gerelateerd aan nervusletsel. Gebitspathologie: Gebitsanomalieën in India. Nieuwe primer getest op bleekresultaat en frequentie pijn.

Academisch proefschrift: Plaque als samenleving. (C. van Loveren, Utrecht)
L.C. Pham. Microbial community interactions. Effects of probiotics on oral microcosms. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam, 2011 163 bl., geïll. ISBN 978 90 5776 224 6
Boek: Het opschrijven van onderzoek. (C. van Loveren, Utrecht)
J.A. van Fraunhofer. Research writing in dentistry Ames: Wiley-Blackwell, 2010 187 bl., geïll. £ 29.99. ISBN 978 0 8138 0762 1
Boek: Revoluties in de kindertandheelkunde. (R. Gruythuysen, Amstelveen)
C.H. Splieth (ed.). Revolutions in pediatric dentistry New Malden: Quintessence Publishing Co. Ltd., 2011 214 bl., geïll. £ 66.00. ISBN 978 1 85097 212 9
Boek: Linguale en esthetische orthodontie. (H. van Beek, Burgh-Haamstede)
R. Romano Lingual & esthetic orthodontics New Malden: Quintessence Publishing Co. Ltd., 2011 692 bl., geïll. £ 256.00. ISBN 978 1 85097 206 8

De kennistoets is hieronder als pdf-bestand te downloaden om vooraf de vragen te kunnen bestuderen. Het invullen en opsturen van de toets is voorbehouden aan abonnees en kan alleen online via de knop ´Kennistoets maken´ op de website. Na het inloggen komt de knop ‘Maak een kennistoets’ in beeld. Kies uit de lijst de kennistoets die u wilt maken. Een eventueel ´onvoldoende´ of gemiste kennistoets is binnen 1 jaar over te maken. De kennistoets van deze maand bestaat uit:
De vragen 1, 2, 3, Bij het artikel van Vries D de, Zuidgeest TGM, Baat C de. Zorgverlening aan kwetsbare ouderen met volledige gebitsprothesen. Geen plaats voor standaardbehandelingen.
De vragen 4, 5, 6, Bij het artikel van Wismeijer D, Bruggenkate ChM ten, Schulten EAJM. Kanttekeningen bij een overkappingsprothese op 2 implantaten als gouden standaard voor de behandeling van een edentate onderkaak.
De vragen 7, 8, 9, Bij het artikel van Haan R den, Witter DJ. Occlusale verticale dimensie bij volledige gebitsprothesen.

Space maintainer overbodig na vroegtijdig verlies van eerste tijdelijke molaar. Magnetron ideaal voor ontsmetting tandenborstel en tongschraper. Levenskwaliteit en opgroeien met een schisis. Verwijdering van biofilm op titaniumoppervlakken. Relatie parodontitis en reumatoïde artritis vraagt om fijnmazig onderzoek. Headgear voltooid verleden tijd? Nederlandse studenten tandheelkunde, hun ethiek en cynisme. Pragmatische esthetiek bij cosmetische tandheelkundige behandeling. Effect van contaminatie met bloed op de kwaliteit van ‘mineral trioxide aggregate’. Effect van verschil in etsprotocol op de oppervlakteruwheid van composiet. Student lijdt aan angst voor de tandarts. Schisis en de behandeling door een schisisteam www.vumc.nl/afdelingen/schisisteam/. Congres over dementerenden en pijn.