Het themanummer ‘Mondgezondheid en levenskwaliteit’ laat zien hoe dit begrip de laatste decennia in vele deelgebieden van de mondzorg is doorgedrongen. In de gezondheidszorg en in het politieke spel over welke deelgebieden van zorg prioriteit moeten krijgen, spelen de prevalentie en incidentie van een ziekte, en dan vooral de mortaliteit, van oudsher een belangrijke rol. In landen waar de middelen beperkt zijn, krijgen mondziekten als cariës en parodontale aandoeningen nauwelijks aandacht omdat aangenomen wordt dat de mortaliteit te verwaarlozen is.

286.202 publicaties leverde de MESHterm ‘dentistry’ op in PubMed en 1.171 (0,004%) daarvan hadden de MESH-term ‘quality of life’ in de titel of het abstract. Te verwachten valt dat ook in de mondzorg het aantal publicaties over QoL zal stijgen… pag. 123. en 19% van de ouders antwoordde ‘ja’ op de vraag ‘heeft uw kind wel eens kiespijn gehad?’ tijdens een groot nationaal onderzoek onder kinderen. De gerapporteerde klachten betroffen pijn in de mond en niet per se pijn als gevolg van cariës. Over dat laatste is weinig bekend, terwijl duidelijk is dat veel cariës onbehandeld blijft en kiespijn een grote invloed heeft op het subjectieve gevoel van welbevinden en gezondheid en dus op de levenskwaliteit .… pag. 157

weefselregeneratie. Mond-hals Screening Polikliniek. Medisch: Zachtjes spreken. Bloedvaten op voorraad. Tandheelkundig: Tandartsdichtheid. Strijd tegen gebrekkige mondzorg in Afghanistan. Online gids behandelopties. Het is mogelijk van www.aae.org/treatmentoptions een gratis exemplaar van deze publicatie, ‘Treatment options for the compromised tooth’, te downloaden. Promoties: 9 februari 2011 Marco Verkaik op zijn proefschrift ‘Oral biofilms. Mechanical and chemical control measures’. Mikko Larsen promoveerde op 11 februari 2011 op zijn proefschrift ‘Composite tissue allotransplantation by modulation of immunosuppression’ aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Op 11 februari promoveerde Corinne Schouten op haar proefschrift ‘Surface modification to modulate peri-implant bone response’. Congresnieuws: Op vrijdag 8 april zal in Media Plaza, in de Jaarbeurs te Utrecht, het 2e Nationaal Symposium voor Assisterenden in de Mondzorg worden georganiseerd. Het symposium ‘Onder professoren V’, op 28 januari 2011 in Apeldoorn georganiseerd door de Dr. G.J. van Hoytema Stichting, was een bijzonder boeiende aangelegenheid. Zie ook: de nieuwsbrief aflevering 39. Alle aspecten van het werken met composietmaterialen kwamen aan de orde op het congres ‘COMPOSIET 2011’, dat op 4 februari 2011 in de RAI te Amsterdam plaatsvond.

Mortaliteit en morbiditeit zijn niet langer de enig relevante uitkomstmaten voor preventie en curatie, want levenskwaliteit en de waardering van mensen van hun gezondheidstoestand spelen steeds meer een beslissende rol in de besluitvorming over preventie en curatie. Het doel van het wetenschapsgebied levenskwaliteit is de levenskwaliteit van mensen in relatie tot hun gezondheid te bestuderen en meetbaar te maken. Van belang is de determinanten ervan te achterhalen en kosteneffectieve, evidence-based interventies ter waarborging en verbetering van levenskwaliteit te ontwikkelen. Recentelijk is voorgesteld levenskwaliteit te beschouwen als model in plaats van een begrip. Definitieproblemen behoren dan tot het verleden en de problematiek van de vele nuanceringen in bestaande meetinstrumenten verschuift naar de theoretische modellering van de determinanten van levenskwaliteit.

Levenskwaliteit is een subjectieve beoordeling/waardering van de mate waarin iemand tevreden is met het leven in algemene zin. Deze subjectieve beoordeling hoeft niet consistent te zijn. De factoren die bepalend zijn voor levenskwaliteit verschillen niet alleen interpersoonlijk, maar ook intrapersoonlijk. Levenskwaliteit is een dynamisch concept dat niet gemakkelijk mathematisch kan worden uitgedrukt.

De term ‘levenskwaliteit’ is eigenlijk misleidend. Het woord suggereert dat sprake is van 1 kwaliteit, terwijl er in feite meerdere kwaliteiten van leven mee worden aangeduid. Vier van die kwaliteiten zijn: 1. ‘leefbaarheid’ van de omgeving, 2. ‘ Levensbekwaamheid’ van het individu, 3. ‘nut van leven’ en 4. subjectieve ‘voldoening’ met het eigen leven. Die afzonderlijke kwaliteiten kunnen niet zinvol bij elkaar worden opgeteld in een index. De meest omvattende maat voor levenskwaliteit is hoe lang en gelukkig mensen leven. De relatie daarvan met mondgezondheid is nog nauwelijks onderzocht.

Een Nederlandstalige versie van de Oral Health Impact Profile, een vragenlijst waarmee de invloed van de mondgezondheid op de levenskwaliteit van patiënten kan worden vastgesteld, werd ontwikkeld en vervolgens psychometrisch getoetst bij een groep patiënten met klachten over het ontbreken van gebitselementen of over hun gebitsprothese(n). Tevens werd een verkorte versie van deze zogeheten OHIP-NL49, de OHIP-NL14, psychometrisch getoetst bij een groep patiënten met temporomandibulaire stoornissen. De psychometrische eigenschappen van de OHIP-NL49 en de OHIPNL14 bleken zeer goed te zijn; zowel de betrouwbaarheid als de validiteit waren groot. De conclusie was dan ook dat de OHIPNL49 en de OHIP-NL14 uitstekend geschikt zijn voor het bepalen van de invloed van de mondgezondheid op de levenskwaliteit.

De meest gebruikte methoden om vragenlijsten te ontwikkelen en te analyseren, zoals exploratieve factoranalyse en Cronbach’s alfa, veronderstellen dat psychologische begrippen latent (onwaarneembaar) zijn en dat het onderliggende meetmodel voldoet aan de aanname van lokale onafhankelijkheid. Lokale onafhankelijkheid betekent dat het latente begrip verklaart waarom er een relatie bestaat tussen de geobserveerde variabelen. Vele vragenlijsten voor het meten van mondgezondheid-gerelateerde levenskwaliteit worden geanalyseerd alsof deze zijn gebaseerd op een meetmodel dat voldoet aan de aanname van lokale onafhankelijkheid. Deze aanname vereist dat de vragenlijsten uitsluitend bestaan uit items die een uiting zijn van mondgezondheid-gerelateerde levenskwaliteit en niet een determinant daarvan. De vraag is of deze aanname houdbaar is.

In een vergelijkend onderzoek werd de invloed van de mondgezondheid op de levenskwaliteit onderzocht van mensen met temporomandibulaire pijn, mensen met gebitsslijtage en mensen met volledige gebitsprothesen. Hierbij werd gebruikgemaakt van de Oral Health Impact Profile. Zowel de totaalscore als de scores op 4 van de 7 domeinen van de Oral Health Impact Profile waren significant hoger in de onderzoeksgroep met temporomandibulaire pijn dan in de onderzoeksgroepen met gebitsslijtage en volledige gebitsprothesen. Deze resultaten suggereren dat bij mensen met temporomandibulaire pijn de invloed van de mondgezondheid op de levenskwaliteit negatiever is dan bij mensen met gebitsslijtage en bij mensen met volledige gebitsprothesen. Deze uitkomst hangt waarschijnlijk sa

Eén van de behandelmogelijkheden binnen de mondzorg is de vervanging van een gebitselement door een prothetische constructie op een implantaat. De uitkomsten van deze behandelingen zijn betrouwbaar en voorspelbaar, er treedt nauwelijks verlies van implantaten op. Nadere beschouwing verdient de invloed van deze behandelingen op de levenskwaliteit. De algemene tendens is dat deze behandelingen een positief effect hebben op de levenskwaliteit.

Onderzocht werd het effect op geluksbeleving en levenskwaliteit van een cosmetische behandeling van frontelementen. Dit werd vergeleken met het effect op deze aspecten van een restauratieve, niet primair cosmetische, behandeling in de (pre)molaarstreek. De hypothese dat een cosmetische behandeling van het gebit een mens gelukkiger maakt dan wel zijn levenskwaliteit verbetert, werd door de uitkomsten van dit onderzoek niet ondersteund. De gebitsgerelateerde levenskwaliteit bleek na de behandeling zelfs te zijn afgenomen. Vervolgonderzoek is noodzakelijk om vast te stellen of de resultaten kunnen worden gerepliceerd binnen een grotere steekproef en hoe de bevindingen kunnen worden verklaard.

Cariës is de meest voorkomende mondziekte bij kinderen. Het merendeel van de cariës bij peuters blijft onbehandeld, met kiespijn als gevolg. Hoewel kiespijn een belangrijke determinant is voor de levenskwaliteit zijn er nauwelijks prevalentiegegevens bekend. Uit onderzoek blijkt dat de levenskwaliteit van kinderen verbetert na behandeling van cariës. De vraag is welk type behandeling de voorkeur verdient. Om die vraag te beantwoorden is bewijs uit gerandomiseerd klinisch onderzoek naar verschillende behandelmethoden gewenst.

De laatste jaren is onderzoek naar de invloed van de mondgezondheid op de levenskwaliteit van kinderen flink in populariteit gestegen. De helft van de kinderen en adolescenten heeft op enig moment te maken met een tekortschietende mondgezondheid en dit kan leiden tot functionele beperkingen en pijn en een mindere levenskwaliteit. Bij het meten van de aan de mondgezondheid gerelateerde levenskwaliteit van kinderen wordt vaak gebruikgemaakt van zogenoemde proxy-rapportages door de ouders. Een tekortschietende mondgezondheid van een kind heeft niet alleen invloed op zijn eigen levenskwaliteit, maar ook op die van zijn gezinsleden. Onderzoeksbevindingen op dit gebied kunnen worden gebruikt als basis voor goede voorlichting aan ouders en kinderen om zo de mondgezondheid en de levenskwaliteit van de kinderen te verbeteren.

Als onderdeel van een grootschalig tandheelkundig-epidemiologisch onderzoek onder volwassenen in ’s-Hertogenbosch werd gekeken naar de invloed van een aantal klinische en demografische variabelen op de levenskwaliteit. De levenskwaliteit werd gemeten met behulp van een Nederlandse versie van de verkorte Oral Health Impact Profile. De helft van de ondervraagden bleek geen enkele negatieve invloed van hun mondgezondheid op hun levenskwaliteit te ondervinden. Vooral mensen met een slechte mondgezondheid en laagopgeleiden hadden een hoge score op de Oral Health Impact Profile. De gemiddelde score van 2,8 was lager dan de gevonden gemiddelden in onderzoeken in Australië (7), Engeland (5) en Nieuw Zeeland (8). Geconcludeerd werd dat de mondgezondheid van invloed leek op de levenskwaliteit van de populatie, al laat de correlationele onderzoeksopzet geen causale uitspraken toe.

Cariologie: Effectiviteit van een tin-fluoride mondspoelmiddel tegen erosie.  Restauratieve tandheelkunde: Breuksterkte verlaagd door incompleet excaveren. Duurzaamheid van composiet- en amalgaamrestauraties. Mondziekten, kaak- en angezichtschirurgie: Behandeling van orale lichen planus met levamisol.

Boek: Speekselklieren (A. Vissink, Leek).
Salivary glands. Development, adaptations and disease. A.S. Tucker, I. Miletich Basel: Karger, 2010 150 bl., geïll. € 113,50 ISBN 978 3 8055 9406 6
Boek: Esthetische tandheelkunde (A. van Luijk, Almere).
A. Dozic, H. Scholtanus (red.) Jaarboek esthetische tandheelkunde 2010. Houten: Prelum uitgevers, 2010 220 bl., geïll. € 139,00. ISBN 978 90 8562 0884

De kennistoets is hieronder als pdf-bestand te downloaden om vooraf de vragen te kunnen bestuderen. Het invullen en opsturen van de toets is voorbehouden aan abonnees en kan alleen online via de knop ´Kennistoets maken´ op de website. Na het inloggen komt de knop ‘Maak een kennistoets’ in beeld. Kies uit de lijst de kennistoets die u wilt maken. Een eventueel ´onvoldoende´ of gemiste kennistoets is binnen 1 jaar over te maken. De kennistoets van deze maand bestaat uit:
De vragen 1, 2, 3, bij het artikel van Verrips GHW. Een beter leven door een gezonde mond?
De vragen 4, 5, 6, bij het artikel van Wijk AJ van. Levenskwaliteit is een dynamisch concept.
De vragen 7, 8, en 9, bij het artikel van Meulen MJ van der, Lobbezoo F, John MT, Naeije M. Oral Health Impact Profile. Meetinstrument voor de invloed van de mondgezondheid op de levenskwaliteit.

Behandeling trigeminusneuralgie met botulinetoxine. Geen blijvende gevolgen na oncologische behandeling. Zwarte haartong. Nieuwe plasmastraal lost problemen met tanden en kiezen pijnloos op. Sluiting tandartsenpraktijken in Noord-Holland verlengd. COMPOSIET 2011 in de RAI. Onder Professoren V. Een verloren studiejaar. Internetpillen. Mondgezondheid was hit op Nationale Onderwijs Tentoonstelling. Mondzorg op de agenda van de Gezondheidsraad. Weinig bekend over nut van eHealth-programma’s. Late beslissing NZa orthodontietarieven benadeelt consumenten. Liever geen bijklussende studenten. Vrije prijsvorming in de mondzorg. Deklaag verhoogt implantaatsucces. Model voor het bestuderen van effecten van tandenpoetsen en tandpasta. Minder risico bij transplantatie levend bot. Tandheelkundig zorgverleners meld u aan! Symposium ‘Wanneer wat te doen bij ernstige gebitsslijtage?’ Googelen met de NTvT-website. Link: http://www.google.nl/advanced_search?hl=nl