Niemand zal ontkennen dat een mooie en gezonde mond of een mond vrij van pijn zal bijdragen aan de levenskwaliteit. Maar hoe dragen mondzorgverleners, hun behandelingen en de verschillende vakgebieden van de tandheelkunde bij aan levenskwaliteit? Ik ben benieuwd, maar voor u is reeds een tipje van de sluier opgelicht in het vorige nummer van dit tijdschrift. Toch vraag ik me af wat onze patiënten ervan vinden. Onderzoek naar de waardering van gezondheid (utiliteiten) laat zien dat patiënten dikwijls een andere mening hebben dan de zorgverleners.

Lezerspost:
Gebrek aan materiaalkennis! Met verbazing heb ik de bijdrage gelezen over de stelling ‘In het tijdperk van keramische restauraties zijn metalen kronen overbodig geworden’ (Ned Tijdschr Tandheelkd 2011; 1: 10-11). Beide collega’s hebben het over keramische restauraties. Echter, bij lezing van de tekst moet ik concluderen dat zij discussiëren over restauraties op basis van zirkoniumoxide. Zirkonium is een metaal en staat in het periodiek systeem der elementen (Mendelejev) onder Titanium en boven Hafnium.

Appels en peren vergeleken. Voorzichtig met nanomateriaal in botvervangers. Gezonde gingiva goed voor longen. Nieuw inzicht in cariës bij jonge kinderen. Medisch: Oefenpakket voor laaggeletterden. Verstoorde nachtrust. Tandheelkundig: Meer mensen naar mondhygiënist. Evolutie paard en voer. Kwaliteit vanuit perspectief patiënt. Personalia: Tijdens de druk bezochte Dental Research Meeting kreeg Alexa Lahey de ‘GSK–IOT Best Presentation Award’ overhandigd voor haar presentatie ‘Oral flora and mucositis in hematopoetic stem cell transplant recipients’. Lahey is verbonden aan de sectie Preventieve Tandheelkunde van het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam. Promoties: Op 15 maart promoveerde Arthur Kemoli op zijn proefschrift ‘Factor analysis in relation to survival rate of proximal ART restorations in primary molars’ aan de Universiteit van Amsterdam. Prof. dr. C. van Loveren was zijn promotor en dr. W.E. van Amerongen de copromotor. Aan de Radboud Universiteit in Nijmegen promoveerde op 25 maart Miluska Hevinga op haar dissertatie ‘Management of occlusal caries’. Haar promotors waren prof. dr. G.J. Truin en prof. dr. M.C.D.N.J.M. Huysmans, haar copromotor was dr. N.J.M. Opdam. Nieuwe redacteur Nieuwsbrief: Frans Frankenmolen is gepokt en gemazeld in de kindertandheelkunde, heeft als redactiemedewerker bijdragen geleverd aan het Nederlands Tandartsenblad en is al jarenlang betrokken bij het onderwijs van tandheelkundestudenten, mondhygiënisten en tandartsassistenten.

Voorstander, Jan Tams, mastercoördinator, Centrum voor Tandheelkunde en Mondzorgkunde, UMC Groningen: Selectie aan de poort is ‘in’: in 2011 zullen 6 van de 8 geneeskunde- en 2 van de 3 tandheelkundeopleidingen, namelijk Nijmegen en Groningen, decentrale selectie hanteren. Daarbij mogen de opleidingen maximaal de helft van de studenten decentraal toelaten.
Tegenstander, Marjoke Vervoorn, directeur onderwijs, Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam: Het idee dat opleidingen meer of zelfs totale greep hebben op de samenstelling van de eigen studentengroep is aantrekkelijk, maar bepaald niet zonder problemen. Het leidt tot losse einden en nimmer beantwoorde vragen.

Angioma senilis:
Een 54-jarige man was door zijn kapper geattendeerd op meerdere, kleine rode tot paarse halvebolvormige zwellingen op zijn behaarde hoofdhuid. Angiomen zijn nieuwvormingen van bloedvaten die als benigne huidafwijking ontstaan met het vorderen van de leeftijd (vandaar de toevoeging senilis). Patiënten hebben er vaak meerdere van, zowel mannen als vrouwen. Angiomen voelen zacht aan en bij pressie kan de rode kleur goeddeels even verdwijnen.
Basaalcelcarcinoom:
Een 43-jarige man bezocht een dermatoloog wegens een langzaam groeiende glazige zwelling met tekening door verwijde vaten en een centrale krater op zijn rechterwang. Basaalcelcarcinomen ontstaan het meest frequent op chronisch aan ultraviolet licht blootgestelde huid. Het basaalcelcarcinoom is een laaggradig maligne huidtumor die slechts in 1 op de 10.000 gevallen metastaseert. Behandeling is noodzakelijk omdat voortgezette lokale groei tot weefseldestructie leidt.

Extreme angst voor tandheelkundige behandelingen heeft vaak grote invloed op de ervaren levenskwaliteit. In dit onderzoek is gekeken naar het verband en de interactie tussen behandelangst, mondgezondheid en levenskwaliteit. Scores op parameters van deze variabelen voor en na een tandheelkundige behandeling werden geanalyseerd. Levenskwaliteit bleek gerelateerd aan zowel behandelangst als mondgezondheid. Wanneer werd gekeken naar de verbetering in levenskwaliteit bleek alleen reductie van de behandelangst hiermee statistisch significant gecorreleerd. Dit suggereert dat de behandeling van patiënten met extreme angst voor tandheelkundige behandelingen niet alleen moet worden gericht op het (farmacologisch) behandelbaar maken van deze patiënten, maar ook op het reduceren van de angst.

De invloed van de mondgezondheid op de levenskwaliteit van orthodontiepatiënten is onderzocht met behulp van het Child Oral Health Impact Profile. De antwoorden van ouders en kinderen op vragen naar de levenskwaliteit van het kind bleken sterk overeen te komen. Dit resultaat suggereert dat de ouders goed in staat waren te beoordelen welke invloed mondgezondheid heeft op het leven van hun kind. Meisjes leken bij problemen met hun mondgezondheid meer aantasting van hun levenskwaliteit te ervaren dan jongens. Subschalen van het Child Oral Health Impact Profile bleken weinig voorspellende waarde te hebben voor het algemene gezondheidsgevoel van de orthodontiepatiënten.

Kinderen met een ernstige aangeboren craniofaciale afwijking ondervinden een scala aan problemen. Onderzoek naar de levenskwaliteit bij deze kinderen is relatief laat op gang gekomen. Een specifiek ontwikkelde vragenlijst, de Child Oral Health Impact Profile, werd gebruikt bij een groep kinderen met een schisis en hun ouders. Onderzocht werd in hoeverre de antwoorden van de kinderen en hun ouders overeenkwamen. Het bleek dat de perceptie van de levenskwaliteit van de kinderen verschilde van die van hun ouders.

Om inzicht te krijgen in de mate waarin parodontitis is gerelateerd aan levenskwaliteit, is in een onderzoek onder 85 patiënten met matige of ernstige parodontitis gevraagd de Oral Health Impact Profile-NL49 in te vullen. De scores van deze patiënten werden vergeleken met een controlegroep van 85 personen met een vergelijkbare verdeling naar geslacht en leeftijd. De patiënten met parodontitis hadden statistisch significant slechtere scores dan de controlegroep en degenen met ernstige parodontitis hadden statistisch significant slechtere scores dan degenen met matige parodontitis. De resultaten van dit onderzoek suggereren een causaal negatief verband tussen parodontitis en levenskwaliteit.

Als een tandarts bij toeval een niet-pijnlijke parodontitis apicalis vaststelt, rijst de vraag of deze aandoening moet worden behandeld of niet. Argumenten voor behandeling zijn dat de ontsteking op termijn pijn kan veroorzaken, groter kan worden en de algemene weerstand van de patiënt kan aantasten. Argumenten tegen kunnen zijn dat de behandeling het gebitselement verzwakt, dat iatrogene schade kan optreden en dat de behandeling kostbaar is en belastend voor de patiënt en niet in alle gevallen tot volledige genezing leidt. Onderzoek geeft geen uitsluitsel over welke keuze de juiste is. Bij dergelijke beslissingen zullen daarom persoonlijke beoordelingen van de patiënt en de tandarts over de invloed op de levenskwaliteit van de patiënt een belangrijke rol spelen.

Verlies van gebitselementen leidt, afhankelijk van het aantal en hun voormalige locatie, tot een bepaalde mate van functieverlies. Dit functieverlies kan leiden tot een vermindering van de mondgezondheidgerelateerde levenskwaliteit. De literatuur verschaft voldoende bewijs om te veronderstellen dat het ontbreken van gebitselementen leidt tot een verminderde levenskwaliteit. De locaties waarop gebitselementen ontbreken en de verdeling van de nog aanwezige gebitselementen over de tandboog hebben effect op de mate van aantasting van de mondgezondheid gerelateerde levenskwaliteit. Deze bevindingen zijn onafhankelijk van de context en het gebruikte meetinstrument. Wat de vervanging van gebitselementen betreft, is geen direct bewijs voorhanden als het gaat om welk type vervanging bij welke gebitsreductie het grootste positieve effect heeft op de mondgezondheidgerelateerde levenskwaliteit. Het onderzoek op dit terrein staat nog in de kinderschoenen.

Bij het nemen van een beslissing om al dan niet een behandeling uit te voeren en bij het maken van een keuze uit het scala aan behandelmogelijkheden moet de invloed van die behandeling op het lichamelijk en psychosociaal welbevinden van de patiënt een cruciale rol spelen. Dit besef vindt zijn oorsprong in de gerodontologie. Om een goed beeld te krijgen van de waarde van een mogelijke behandeling is het concept levenskwaliteit ontstaan en zijn diverse meetinstrumenten ontwikkeld en gebruikt. Inmiddels heeft echter de twijfel toegeslagen over de waarde van die meet instrumenten. De huidige trend is terug te keren naar het zogenoemde kwalitatieve onderzoek dat bestaat uit systematische interviews van groepen ouderen met open vragen, zonder gebruik te maken van gestructureerde antwoordmogelijkheden.

In dit onderzoek is de invloed onderzocht van de mondgezondheid op het dagelijks functioneren van een groep alcohol en/of drugsverslaafden die onder behandeling waren bij een centrum voor bijzondere tandheelkunde in Amsterdam. Elke nieuw- aangemelde patiënt kreeg de OHIP-14-vragenlijst thuis gestuurd met het verzoek deze ingevuld te retourneren. In totaal zijn 110 bruikbare vragenlijsten geretourneerd (respons 27,5%). De gemiddelde OHIP- score (40,6; standaarddeviatie 12,9) is substantieel te noemen in verhouding tot andere patiënten groepen. Op de subschalen ‘lichamelijk ongemak’,  ´psychologisch ongemak’ en ‘psychologisch gebrek’ scoorden de patiënten het hoogst en, op de subschaal ‘functionele beperking’ het laagst. De slechte mondgezondheid van de onderzochte patiëntengroep heeft een substantiële invloed op het dagelijks functioneren. Deze nulmeting zal worden gebruikt om het effect van tandheelkundige behandeling door het centrum voor bijzondere tandheelkunde te evalueren.

Restauratieve tandheelkunde: Klasse II-restauraties met of zonder tussenlaag. Klasse II-restauraties van nanohybride composiet. Sociale tandheelkunde: Restauratieve behandelbeslissingen na bij- en nascholing. De behoefte aan mondzorg van Finse volwassenen. Kindertandheelkunde: Uiterlijk van kaasmolaren koppelen aan de mineraaldichtheid. Gerodontologie: Baby-boomer heeft groeiende belangstelling voor esthetiek. De metamorfose van lichen planus tot slijmvliespemfigoïd. Implantologie: Implanteren en anticoagulantia: een prospectief gecontroleerd gevalsonderzoek. Perskeramiek versus opgebakken zirkonia kronen in vitro.

Academisch proefschrift: Esthetiek van composiet (A. van Luijk, Almere).
S. Ardu, Aesthetic analysis of natural anterior teeth and their restoration wit resin composite. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam, 2010 173 bl.
Academisch proefschrift: Orale microcirculatie (A. Vissink, Leek).
D.M.J. Milstein, The response of the oral microcirculation to pharmacological and surgical interventions. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam, 2010 145 bl., geïll. ISBN 9778 94 90371 44 9
Academisch proefschrift: Laagjes botweefsel, geïnspireerd door de natuur (X.F. Walboomers, Nijmegen).
G. Wu, BMP-2-incorporated biomimetic coating- functionalized biomaterials for bone tissue engineering. Amsterdam: Vrije Universiteit Amsterdam, 2010 187 bl., geïll. ISBN 978 90 9025719 8
Boek: Tandtechniek, stap voor stap (C. de Baat, Ridderkerk).
T. Johnson, D.G. Patrick, C.W. Stokes, D.G. Wildgoose, D.J. Wood. Basics of dental technology. A step by step approach. Chichester: Wiley-Blackwell, 2010 176 bl., geïll., € 43,99 ISBN 978 1 4051 7875 4

De kennistoets is hieronder als pdf-bestand te downloaden om vooraf de vragen te kunnen bestuderen. Het invullen en opsturen van de toets is voorbehouden aan abonnees en kan alleen online via de knop ´Kennistoets maken´ op de website. Na het inloggen komt de knop ‘Maak een kennistoets’ in beeld. Kies uit de lijst de kennistoets die u wilt maken. Een eventueel ´onvoldoende´ of gemiste kennistoets is binnen 1 jaar over te maken. De kennistoets van deze maand bestaat uit:
De vragen 1, 2, 3, Bij het artikel van Vermaire JH. Behandeling van extreme angst voor tandheelkundige behandelingen en levenskwaliteit.
De vragen 4, 5, 6, Bij het artikel van Bos A, Prahl C. Orthodontie en levenskwaliteit.
De vragen 7, 8, 9, Bij het artikel van Wesselink PR. De toevallige vondst van een parodontitis apicalis.

Invloed collimator op kwaliteit van röntgenopnamen. Herhaalde tandheelkundige behandeling onder algehele anesthesie. Vrije prijsvorming en kosten-effectiviteit van behandelopties. Super-dentine moet secundaire cariës voorkomen. Bespelen van blaasinstrumenten en externe cervicale resorptie. Sonicare AirFloss primeur op de International Dental Show http://beheer.ntvt.nl/UserFiles/Media/AirFloss.avi. Lasertherapie heeft weinig tot geen effect op tandgevoeligheid. Levensduur van kunsthars sealants in de algemene praktijk. Op weg naar een ‘chemische tandenborstel’ http://www.patentgenius.com/patent/5741487.html. Opleidingsplaatsen tandheelkunde beter toewijzen via selectie op geschiktheid dan via loting. ’Dynamisch zitten´ voorkomt rugklachten http://www.bqergonomics.eu/nl/.