× ABONNEREN

De MTI-scanner: een EPD-geïntegreerde kwaliteits- en veiligheidsmodule voor medisch tandheelkundige interacties

  • Inleiding
  • De MTI-scanner
  • Tot slot
  • Literatuur
  • Dankwoord
  • Verantwoording
  • Reacties (0)
Leerdoelen
Na het lezen van dit artikel:
- weet u wat de problematiek is van medisch-tandheelkundige interacties in een vergrijzende samenleving;
- kent u de achtergrond en functionaliteiten van de Medisch Tandheelkundige Interacties-scanner.


NTVT Onderzoeksbeurs

Het onderzoek van Willem Rademacher is mede mogelijk gemaakt dankzij de NTVT onderzoeksbeurs vanuit de Stichting Bevordering Tandheelkundige Kennis.

Inleiding

Dubbele vergrijzing

Sinds enkele decennia is de opbouw van de Nederlandse bevolking sterk aan het veranderen. Een steeds groter deel van de bevolking is 65 jaar of ouder. Verder is ook bekend dat de gemiddelde levensverwachting stijgt. Samen wordt dit dubbele vergrijzing genoemd, een trend die waarschijnlijk zal doorzetten tot 2040 (CBS, 2016). De dubbele vergrijzing gaat gepaard met een toename van chronisch zieke patiënten. In 2016 waren 3 miljoen mensen (18%) 65 jaar of ouder. Van deze mensen heeft 50% 1 of meerdere chronische aandoeningen en is 25-50% bekend met polyfarmacie, het gebruik van 5 of meer verschillende geneesmiddelen per dag (GIPdatabank, 2017; CBS, 2018a). Daarnaast bezoekt 63% van de mensen ouder dan 65 jaar gemiddeld 2,5 keer per jaar de tandarts (CBS, 2018b). Mondzorgverleners worden dus steeds vaker geconfronteerd met medisch gecompromitteerde patiënten.

Medisch Tandheelkundige Interacties

De toename van het aantal medisch gecompromitteerde patiënten is relevant voor de mondzorgverlener, omdat het verlenen van goede zorg bij deze groep meer algemene medische kennis vereist. De mondzorgverlener moet erop bedacht zijn dat intraorale afwijkingen een uiting kunnen zijn van lichamelijke aandoeningen of medicijngebruik. De effecten van de algemene gezondheid op de mondgezondheid of tandheelkundige behandeling en vice versa noemt men ook wel medisch tandheelkundige interacties (MTI). Om rekening te kunnen houden met de MTI moet de medische voorgeschiedenis en het medicijngebruik van de patiënt bekend zijn. Daarvoor dient een medische anamnese te worden afgenomen. In de meeste praktijken wordt deze uitgevraagd en vastgelegd aan de hand van een gezondheidsvragenlijst. De veelal gebruikte vragenlijsten screenen echter vooral op het risico op acute situaties tijdens of na tandheelkundige behandelingen, en niet op potentiële intraorale bijwerkingen of manifestaties van lichamelijke aandoeningen. De mondzorgverlener moet derhalve beschikken over voldoende parate kennis om met de verkregen informatie de patiënt veilig te kunnen behandelen. Echter, vanwege de omvangrijke literatuur over MTI is het in de klinische praktijk vaak ondoenlijk om alle interacties en consequenties paraat te hebben. In de praktijk blijkt dat men vaak alleen rekening houdt met ernstige complicaties (bijvoorbeeld nabloedingen bij gebruik van anticoagulantia), ernstige medicatiebijwerkingen (bijvoorbeeld osteo­necrose van de kaak) en de meest voorkomende associaties tussen systemische ziekten en mondgezondheid (bijvoorbeeld parodontitis en diabetes mellitus). Hierdoor wordt een deel van de MTI vaak gemist.

Om mondzorgverleners te ondersteunen bij het leveren van veilige zorg aan de medisch gecompromitteerde populatie, hebben onderzoekers een hulpmiddel ontwikkeld en gevuld met literatuur betreffende MTI: de MTI-scanner. De MTI-scanner ondersteunt zowel patiënt als mondzorgverlener in het afnemen van de medische anamnese en koppelt de daarbij verkregen informatie aan de recente literatuur. Deze koppeling voorziet de zorgverlener van patiënt-specifieke aanbevelingen over potentiële medicatiebijwerkingen, intraorale manifestaties van lichamelijke aandoeningen en eventueel te treffen voorzorgsmaatregelen. Daarnaast biedt de MTI-scanner de mogelijkheid om veilig medicatie voor te schrijven conform de vigerende KNMG-richtlijn (KNMG, 2013). In dit artikel worden de functionaliteiten en achtergrond van de MTI-scanner beschreven.

De MTI-scanner

De MTI-scanner bestaat uit 3 modules: Medische anamnese, MTI-controleren en Medicatie voorschrijven en interacties controleren.

Medische anamnese

Een volledig overzicht van de medische situatie van de patiënt is de basis voor het controleren op medisch tandheelkundige interacties. In deze module wordt dit overzicht verkregen aan de hand van een gezondheidsvragenlijst die voortkomt uit de Europese Medisch Risico Registrerende Anamnese (EMRRH) (Abraham-Inpijn et al, 2008). De EMRRH is ontwikkeld voor tandartsen en wordt gebruikt om het risico op acute situaties tijdens en na een tandheelkundige behandeling in te schatten. De patiënt beantwoordt in deze lijst vragen over de algemene gezondheid en eventueel medicijngebruik. De antwoorden bepalen het risico op acute situaties. De grootte van het risico wordt uitgedrukt in de classificatie van de American Society of Anesthesiologists (ASA-score) gemodificeerd voor de tandheelkunde. De EMRRH screent vooral op het risico op acute situaties. Het is dus geen volledige medische anamnese. De zorgverlener kan deze vragenlijst echter wel gebruiken om gestructureerd door te vragen naar bijvoorbeeld het medicijngebruik of ziektebeelden die geen acute situatie veroorzaken, maar zich wel in de mond manifesteren (bijvoorbeeld de ziekte van Crohn).

Sinds de invoering van de EMRRH is er meer bekend geworden over de MTI en zijn sommige vragen wellicht overbodig geraakt (bijvoorbeeld risico op thyreotoxische crisis) of ontbreken juist (bijvoorbeeld naar medicijngebruik in het verleden; bisfosfonaten). De gezondheidsvragenlijst die in de MTI-scanner wordt gehanteerd is dus een aangepaste EMRRH.

De medische anamnese kan op 3 manieren worden ingevoerd in de MTI-scanner:

  • Manier 1. De patiënt vult in de wachtkamer op papier de gezondheidsvragenlijst in. De zorgverlener controleert en autoriseert de antwoorden en neemt deze vervolgens handmatig over in het Tandarts Informatie Systeem (TIS). Deze gang van zaken is omslachtig en foutgevoelig, maar biedt een mogelijkheid voor patiënten die geen gebruik kunnen of willen maken van de digitale invoer.
  • Manier 2. De gezondheidsvragenlijst wordt in de wachtkamer digitaal ingevuld op een tablet. De antwoorden worden, na controle en autorisatie door de zorgverlener, automatisch overgenomen in het TIS. Dit voorkomt invoerfouten en bespaart tijd.
  • Manier 3. De patiënt maakt gebruik van een online patiënten-portaal. Ook hier worden de gegevens na controle en autorisatie door de zorgverlener automatisch overgenomen in het TIS. Voordeel hiervan is dat de patiënt in alle rust de benodigde informatie kan verzamelen (bijvoorbeeld actueel medicatieoverzicht) om vervolgens de gegevens online in te voeren.

De digitale invoer heeft als voordeel dat er gestructureerd en efficiënt vragen worden gesteld. De gezondheidsvragenlijst wordt, afhankelijk van de antwoorden, al dan niet uitgebreid met aanvullende vragen (afb. 1). Het digitaal invoeren van medicijngebruik en lichamelijk aandoeningen gaat met behulp van een selectiemenu. Merknamen worden direct gekoppeld aan generieke geneesmiddelnamen. Lekentermen worden gekoppeld aan de medische aandoeningen (bijvoorbeeld hoge bloeddruk aan hypertensie). Hierdoor is de verkregen informatie consistent en beter te hanteren voor de mondzorgverlener.

Afb. 1. Invullen van de gezondheidsvragenlijst. 

MTI-controleren

De informatie verkregen bij het invoeren van de medische anamnese wordt gekoppeld aan 2 databases. Deze databases zijn opgesteld door de onderzoekers en worden periodiek geactualiseerd met nieuwe informatie.

De eerste database controleert op consequenties van lichamelijke aandoeningen op de mondgezondheid of tandheelkundige behandelingen en vice versa. Deze database is gevuld met informatie uit leerboeken en naslagwerken, verkregen via een zoekmachine voor boekencollecties van bibliotheken over de hele wereld (WorldCat). Hierin is gezocht naar boeken gerelateerd aan MTI en orale geneeskunde. De meest relevante Nederlandse en Engelse boeken zijn handmatig doorzocht naar ziektebeelden die relevant zijn voor de MTI. De informatie over deze ziektebeelden is in de database gekoppeld aan de codes van de International Classification of Diseases (ICD-10) (WHO, 2016). De ICD-10 is een internationaal gehanteerde lijst van medische aandoeningen met elk een unieke code. De informatie uit (inter)nationale bronnen is aan de hand van de ICD-10 per aandoening gestructureerd. Ook de lichamelijke aandoeningen die de patiënt invoert, krijgen een code en zijn daarmee direct gekoppeld met de database. De zorgverlener krijgt hierdoor gemakkelijk de informatie over MTI uit leerboeken en naslagwerken te zien. Deze informatie wordt onderverdeeld in: 1. mogelijke consequenties voor de tandheelkundige gezondheid, 2. mogelijke consequenties voor de behandeling en 3. eventueel te treffen voorzorgsmaatregelen bij een behandeling (afb. 2).

Afb. 2. Invoeren van aandoeningen en MTI-meldingen bij aandoening.

De tweede database controleert op aan medicatie gerelateerde MTI en is gebaseerd op het informatorium medicamentorum (IM) (KNMP, 2018). Het IM is het naslagwerk van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie waarin van alle in Nederland geregis–treerde geneesmiddelen de bijwerkingencategorie wordt beschreven. Van elk geneesmiddel in het IM is de bijwerkingencategorie handmatig doorzocht naar bijwerkingen die mogelijk relevant zijn voor de mondzorgverlener. Van alle geneesmiddelen die relevante bijwerkingen kunnen geven zijn de incidenties van deze bijwerkingen en de anatomical therapeutical chemical (ATC) codes opgenomen in de database. De ATC-classificatie wordt internationaal gebruikt voor de geneesmiddelregistratie en communicatie over geneesmiddelen (WHO, 2003). De ingevoerde medicatie van de patiënt is ook gekoppeld aan de ATC en communiceert daarmee direct met de database. Hierdoor ziet de zorgverlener alleen voor de mondzorg relevante bijwerkingen (afb. 3).

Afb. 3. Medicatieoverzicht en MTI-meldingen bij medicijngebruik.

Dit betekent bijvoorbeeld dat de bijwerking ‘geïrriteerd mondslijmvlies’ wel wordt weergegeven, maar ‘slijmvlies­irritatie’ niet. Deze laatste kan immers ook irritatie van het darm- of longslijmvlies betreffen. Een ander voorbeeld is ‘enantheem (vooral rondom de mond)’ en ‘enantheem’, waarbij de eerste zeker effect heeft op de mondgezondheid en de tweede ook elders op de huid kan voorkomen. Of een bijwerking relevant is of niet blijft een moeilijke kwestie. De grens is bepaald op basis van de bijwerkingenterm (expliciet tandheelkundig) en klinische ervaring. Aan de hand van gebruikersfeedback zal de informatie verder worden verfijnd.

Medicatie voorschrijven en interacties controleren

Om de zorgverlener te ondersteunen bij het voorschrijven van het juiste geneesmiddel worden er in de MTI-scanner medicatiesuggesties en doseringen getoond die zijn gebaseerd op de vigerende richtlijnen ‘of good clinical practice’. Ook heeft de zorgverlener de mogelijkheid om ‘favoriete-recepten’ aan te maken zodat herhalende handelingen geminimaliseerd worden en voorschrijven minder tijd kost.

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd vindt het niet verantwoord om geneesmiddelen voor te schrijven zonder gebruik te maken van een elektronisch voorschrijfsysteem (EVS) dat is voorzien van een medicatiebewakingssysteem (MBS) (IGJ, 2018). De MTI-scanner biedt deze mogelijkheid. Het MBS is gebaseerd op de database van Cerner Multum en zoekt naar contra-indicaties, overgevoeligheid, geneesmiddeleninteracties en onjuiste doseringen.

Nadat het geselecteerde geneesmiddel is gecontroleerd door het MBS, wordt het recept automatisch aangemaakt. Het is mogelijk om het recept direct digitaal te verzenden naar de lokale apotheek, mits deze beschikt over een veilige e-mailverbinding.

Gegevensbescherming

De MTI-scanner verwerkt patiëntgebonden medische informatie. De opslag, verwerking en bescherming van deze informatie moet dus voldoen aan de huidige richtlijnen en wetgeving. De software en dataopslag voldoet aan de vereisten uit de Wet bescherming persoonsgegevens, de ISO 27001 en de internationale Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) die sinds mei 2018 van kracht is.

Koppeling aan tandarts informatiesystemen

Om te voorkomen dat de zorgverlener apart moet inloggen voor het inzien van de patiëntengegevens, wordt de MTI-scanner aangeboden als integraal onderdeel van het bestaande TIS (zie intermezzo 1). Hierdoor kunnen de gegevens die zijn ingevoerd in de MTI-scanner direct worden gezien in het TIS. De uiteindelijke interface zal kunnen verschillen per gekoppeld TIS. De informatie die gegenereerd wordt is echter altijd hetzelfde (afb. 4).

Intermezzo 1. Beschikbaar stellen van de MTI-scanner in Nederland
Op initiatief van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Tandheelkunde (KNMT) is een bijeenkomst georganiseerd voor TIS-leveranciers. Tijdens deze bijeenkomst is gesproken over de MTI-scanner en hebben TIS-leveranciers de intentie geuit om de MTI-scanner te integreren in hun TIS. Momenteel is de MTI-scanner beschikbaar voor de zorgverleners die werken met Exquise Next Generation (Vertimart), TabDents (Tabdents) en Robadent (Vertimart). Integratie met Novadent (Complan), Evolution (Software of Excelence) en Axium (Exan) wordt onderzocht. De beschikbaarstelling wordt geleid door de softwareontwikkelaar van de MTI-scanner: Insight Pharma Services (www.meamedicadental.com).

Afb. 4. Overzichtspagina van TIS. (Beeld: MacBook (CC BY-NC 4.0))

Software-testen

De MTI-scanner is uitvoerig getest in de bèta-versie. De huidige software wordt continu getest door tandartsen, de onderzoekers en de softwareleverancier.

Tot slot

Door gebruik te maken van de MTI-scanner wordt de mondzorgverlener niet vrijgesteld van de eindverantwoordelijkheid voor de geleverde zorg. Wel kan er aannemelijk worden gemaakt zorgvuldig te zijn geweest met patiënt specifieke (gezondheids)factoren, hetgeen in aansprakelijkheidskwesties steeds belangrijker wordt.

In de toekomst zal het voor de mondzorgverlener ook mogelijk zijn om de data van de eigen praktijk te analyseren, en zich daarnaast te kunnen spiegelen aan geanonimiseerde landelijke data.

Literatuur

Dankwoord

De auteurs bedanken het NTvT voor de NTvT onderzoeksbeurs 2017 ten behoeve van de ontwikkeling van de MTI-scanner, Insight Pharma Services (softwareontwikkelaar), de KNMP voor het beschikbaar stellen het IM, en Karim Bennani voor programmering.

Verantwoording

De auteurs bedanken het NTVT voor de NTVT onderzoeksbeurs 2017 ten behoeve van de ontwikkeling van de MTI-scanner, Insight Pharma Services (softwareontwikkelaar), de KNMP voor het beschikbaar stellen het IM, en Karim Bennani voor programmering.

Lees verder

Meer lezen? Log in of word abonnee

Auteursinformatie

  • W.M.H. Rademacher, Y. Aziz, D.E. van Diermen, F.R. Rozema
  • Uit de sectie Orale Geneeskunde van het Academisch Centrum voor Tandheelkunde Amsterdam (ACTA)
  • Datum van acceptatie: 21 november 2018
  • Adres: W.M.H. Rademacher, ACTA, Gustav Mahlerlaan 3004, 1081 Amsterdam
  • willem.rademacher@acta.nl

Download bij dit artikel