× ABONNEREN

Uitgevallen tanden: 3 gedichten uit de klassieke Chinese poëzie

Door op 04-09-2020
  • Literatuur
  • Reacties (0)

Samenvatting

In de Chinese cultuur heeft de poëzie altijd een grote rol gespeeld. Een ononderbroken traditie van 30 eeuwen heeft een dichtkunst voortgebracht van een weergaloze verscheidenheid en rijkdom, aldus Idema. Het schrijven van gedichten werd gezien als een onmisbare sociale vaardigheid voor alle geletterden.

Al ruim 3000 jaar geleden hadden mensen in China cariës en parodontale afwijkingen en kon men daarvoor hulp krijgen van speciaal opgeleide hulpverleners (Guerini, 1909). Over de gevoelens van hun patiënten bij deze gebitsklachten lijkt echter in deze oude historie niet of zeer weinig te zijn gepubliceerd. Wel blijkt dat in de duizenden geschreven oude Chinese gedichten, een enkele maal, melding wordt gemaakt van personen die hun droefheid uiten over problemen op het gebied van gezondheid en soms over het verlies van hun tanden. Daarbij zij opgemerkt dat in 30 eeuwen Chinese cultuur de poëzie altijd een grote rol heeft gespeeld en dat het daar, in die eeuwen, gebruikelijk leek om gevoelens over allerlei gebeurtenissen in dichtvorm te uiten (Idema,1991). Een goed voorbeeld over het hebben van een gebitsprobleem blijkt in een gedicht van Han Yu (768-824) waarin hij het langzame verlies van zijn uitvallende gebitselementen op een bijzondere manier beschrijft.

Verleden jaar verloor ik al een tand
En dit jaar had ik al een kies verloren
Opeens verloor ik er zo’n zes of zeven –
Voorlopig is het nog niet afgelopen:
De overige zitten alle los,
Het houdt pas op wanneer ik alles kwijt ben.
Toen ik de eerste keer er een verloor,
Schaamde ik mij alleen voor het gat
Maar toen ik er zo’n twee of drie verloor,
Werd ik bevreesd dat ik weldra zou sterven.
Wanneer er eentje dreigde uit te vallen,
Leefde ik al die tijd in angst en beven:
Verkrampte kaken weigerden te eten,
Het hoofd opzij spoelde ik bang mijn mond
Uiteindelijk ontviel hij toch aan mij –
Ik dacht dan dat een berg was ingestort!
Ik ben het nu gewend ze te verliezen,
Ze vallen uit en niets kan het me schelen,
Ik heb er altijd nog ruim twintig over.
Elk op zijn beurt, weet ik, zal ik verliezen.
Gesteld dat ieder jaar er eentje gaat,
Dan zijn het er genoeg voor een kwarteeuw.
En vallen ze in één keer samen uit,
Dan komt dat op hetzelfde neer als stuk voor stuk.
De mensen zeggen: ‘Vallen kiezen uit,
Dan is een hoge leeftijd niet gewaarborgd.’
Mijn antwoord luidt: ‘Het leven heeft een grens,
En lang of kort, het eindigt in de dood.’
De mensen zeggen: ‘Een gebit met gaten
Doet links en rechts geschrokken naar je kijken!’
Mijn antwoord luidt: In Zhuangzi staat geschreven:
“In boom en gans heeft elk zijn eigen smaak.”
‘En slissen dan ?’ ‘Maar zwijgen is toch goud ?’
‘Je kauwt niet meer!’ ‘Maar zacht is ook heel lekker!’
Zo zing ik en het werd tot dit gedicht
Waarmee ik vrouw en kinderen verbaas.

Opvallend is het begin de zekere paniek die bij de dichter loskomt bij het verlies van de eerste gebitselementen. Daarna ontstaat een zekere kalme berusting bij zijn constatering over de onvermijdelijkheid van de oude dag met alle gebitsproblemen die daarmee gepaard gaan.

Een edentate Chinese man, behorend tot de Yao-minderheid in Tiantou, Guangxi. (Beeld: Shutterstock)

Ongeveer 300 jaar later beschrijft de dichter Lu You (1125- 1210) zijn ervaringen over een uitgevallen kies bij iemand uit zijn omgeving.

Ik hoorde vroeger dat Du Fu als grijsaard
Bedroefd was toen hij kiezen ging verliezen.
Han Yu was nog beklagenswaardiger:
Hij zei zelfs zich te schamen voor het gat!
De Ongebonden Grijsaard is heel anders,
Zo eigenzinnig is op aarde niemand:
De kies zat los en viel opeens eruit,
Ik nam hem, keek en was bijzonder blij!
Wanneer een grote boom is uitgerukt,
Kan niets hem nogmaals in de aarde planten,
Het hindert me geheel niet bij het kauwen
En varkensschouder smaakt me eens zo lekker.

Het is niet geheel duidelijk wie de dichter bedoelt als het de “Ongebonden grijsaard” betreft. Maar als het hemzelf betreft lijkt het er op dat deze niet erg veel problemen heeft met het verlies van het gebitselement.

Een andere dichter, Gong Zizhen (1729 – 1841), beschrijft 500 jaar later in het korte gedicht ‘In scherts na het uitvallen van een kies’ op een wat meer luchtige manier zijn visie op het verdwijnen van deze molaar.

Je hebt me vijfendertig jaren trouw gediend:
Had ik het hoogste woord, dan was dat door jouw hulp!
Je dankbaar voor de boodschap van vergankelijkheid
Begraaf ik je onder de bloesemende bomen

Tot slot: wanneer men deze bloemlezing en standaardwerk van de klassieke Chinese poëzie in het Nederlands aandachtig leest, valt onder meer op dat, naast de talloze epische teksten, lofzangen op de heilige koningen en keizers, volksliedjes, liefdes- en politieke gedichten, gezangen over de natuur enzovoort, er minder wordt geschreven over gebeurtenissen in het privéleven van de veelal mannelijke dichters. De vaak heel gewone en korte gedichten gaan vooral over vogels, bergen, geluk of ongeluk, klachten over bijvoorbeeld het verlies van een kat, wijn drinken, dronkenschap, lentedromen, lotusbloemen, de Keizer, het afscheid van vrienden, het landsbestuur of het vangen van vlooien en luizen, en zijn geschreven in de klassieke Chinese schrijftaal (Idema, 1991). Minder dikwijls lijken de meestal geleerde dichters te schrijven over problemen op het gebied van de gezondheid.

Literatuur

  • Guerini VA. History of Dentistry. From the most ancient times until the end of the eighteenth Century. Philadelphia en New York: Lea & Febiger, 1909.
  • Idema WL. Spiegel van de klassieke Chinese poëzie van het Boek der Oden tot de Qing-dynastie. Amsterdam: Meulenhoff, 1991.

Meer lezen? Log in of word abonnee

Auteursinformatie

  • M.A.J. Eijkman
  • Em. prof. dr. van de afdeling Sociale Tandheelkunde van het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA)
  • Datum van acceptatie: 11 juni 2020
  • Adres: prof. dr. M.A.J. Eijkman, Gustav Mahlerlaan 3004, 1081 Amsterdam
  • maj.eijkman@casema.nl

Reacties

Om ook te reageren moet u eerst inloggen (alleen voor abonnees).

Nog geen abonnee? Registreer vandaag nog