× ABONNEREN

Zwarte tandpasta, witte tanden?

Door op 03-07-2020
  • Achtergrond van de vraagstelling
  • Antwoord uit de literatuur
  • Conclusie
  • Literatuur
  • Dankwoord
  • Reacties (0)

Samenvatting

Van tandpasta’s met actieve houtskool wordt beweerd dat zij de tanden witter te maken. Wetenschappelijk bewijs voor het werkelijke whitening effect is evenwel nog beperkt. Een zoekopdracht in PubMed leverde 1 gerandomiseerd dubbelblind klinisch in vitro-onderzoek op waarin de
tandpasta Black is White (Curaprox®) minder goed extrinsieke verkleuringen verwijderde dan andere whitening tandpasta’s. Verder werd in 1 systematisch literatuuronderzoek en 1 overzichtsartikel geconcludeerd dat er onvoldoende wetenschappelijk bewijs beschikbaar is om de cosmetische voordelen van houtskool bevattende tandpasta’s te onderbouwen.

LEERDOELEN
Na het lezen van dit artikel weet u:
• of er een whitening effect is van houtskool bevattende tandpasta’s;
• wat de werkzame bestanddelen zijn van actieve koolstof bevattende tandpasta’s;
• wat de voor- en nadelen zijn van actieve koolstof bevattende tandpasta’s.

Achtergrond van de vraagstelling

Zwarte tandpasta’s met actieve houtskool zijn populaire modieuze mondverzorgingsproducten. Deze producten zijn bedoeld om een whitening effect te creëren en om extrinsieke verkleuring van het gebit te verwijderen door middel van tandenpoetsen. Volgens het promotiemateriaal van de fabrikanten is de tandpasta weliswaar pikzwart, maar houdt het de tanden parelwit.

Actieve houtskool is een bewerkte vorm van houtskool die de extrinsieke verkleuringen absorbeert (Greenwall et al, 2019). Er zijn diverse tandpasta’s met actieve houtskool op de markt, waaronder de tandpasta Black is White (Curaprox®). Black is White tandpasta bevat naast actieve houtskool ook 950 ppm natriumfluoride, 15.000 ppm nanohydroxylapatiet en blue covarine. De laatste 2 stoffen hebben los van elkaar een effect op de tandkleur. De nanohydroxylapatiet fungeert als een optische reflector (Pepla et al, 2014). Blue covarine modificeert de perceptie van gele verkleuringen in de tanden door een dun, semitransparante blauwe laag te leggen op het tandglazuur. Doordat blauw de tegenovergestelde kleur is van geel in het kleurenspectrum, treedt er een verschuiving op in de visuele waarneming van de tandkleur. Door deze verschuiving wordt een gele tandkleur waargenomen als wittere en heldere tanden (Kleber et al, 1998; Gerlach, et al, 2000; Gerlach et al, 2002).

Veelbelovend is dit product dat houtskool bevat, maar maakt het de belofte om de tanden parelwit te maken waar? Wat zegt de wetenschap over het begeerde wit makende effect van tandpasta’s met actieve koolstof?

(beeld: Shutterstock)

Antwoord uit de literatuur

Voor een zoekopdracht in de literatuurdatabase Pub-Med werden de termen activated charcoal AND toothpaste AND tooth whitening gebruikt. Deze zoekopdracht leverde slechts 3 onderzoeksartikelen op: Brooks et al (2017), Greenwall et al (2019) en Vaz et al (2019). Het blijkt een nog erg weinig onderzocht onderwerp te zijn. Idealiter wordt er gerandomiseerd klinisch onderzoek uitgevoerd om de werking van een mondverzorgingsproduct te onderzoeken. Geen van de gevonden onderzoeksartikelen is echter klinisch onderzoek.

In het de literatuuronderzoek van Brooks et al (2017) wordt de effectiviteit en veiligheid van houtskool in dergelijke tandpasta’s toegelicht. Hoewel het artikel veelomvattend is, staan de geïncludeerde onderzoeken en het bronmateriaal, zoals productinformatie, laag op de ladder van evidentie. Helaas wordt in geen van de onderzoeken het whitening effect echt onderzocht, terwijl vrijwel alle fabrikanten van de onderzochte tandpasta’s, zo laten Brooks et al zien, beweren dat hun tandpasta met actieve houtskool een whitening effect geeft. De door Brooks et al geïncludeerde onderzoeken richtten zich op de invloed van houtskool op de reductie van cariës, abrasieve tandslijtage en de reinigende werking. Brooks et al concluderen dan ook dat er onvoldoende wetenschappelijk bewijs beschikbaar is om de cosmetische voordelen van houtskool bevattende tandpasta’s te onderbouwen.

In het overzichtsartikel van Greenwall et al (2019) concluderen de onderzoekers dat tandpasta’s met actieve houtskool effectief zijn in het voorkomen van extrinsieke verkleuring na een professionele reiniging. De werkzaamheid van deze tandpasta’s verschilt evenwel niet van andere tandpasta’s met een abrasieve werking (Haywood, 2018). Zorgelijk zijn de houtskooldeeltjes die in de meeste zwarte tandpasta’s relatief sterk abrasief blijken te zijn (Yacoob en Park, 1990). Langdurig gebruik van deze tandpasta’s vormt dus mogelijk een risico voor het tandglazuur.

Ongeveer gelijktijdig met het overzichtsartikel van Greenwall et al (2019) werd een gerandomiseerd, gecontroleerd, dubbelblind in vitro-onderzoek gepubliceerd waarin het whitening effect van 6 tandpasta’s, waaronder Black is White (Curaprox®), werd vergeleken met een nonwhitening ontrolegroep (Vaz et al, 2019). De whiteningtechnologie van de onderzochte tandpasta’s varieerde van actieve houtskool, waterstofperoxide, optische kleurstof of abrasieve microkorrels tot een combinatie hiervan. Vaz et al bootsten met behulp van een thee-oplossing extrinsieke verkleuring op glazuurpreparaten na. De tandkleur werd bepaald voor het aanbrengen van de tandpasta’s, na 1 poetsbeurt en na 4 weken poetsen. Voor het bepalen van de tandkleur werd gebruikgemaakt van de Vita Classical shade guide (een voorloper van de Vitapan 3D Master), die bestaat uit 16 natuurlijke tandkleuren gerangschikt van de hoogste (B1) tot de laagste (C4) waarde. Na een simulatie van 4 weken tandenpoetsen werd met uitzondering van de controlegroep bij alle tandpasta’s een significant whitening effect gemeten. De blue covarine bevattende tandpasta’s Oral B® 3D White Perfection en Close Up® White Attraction Diamond (Unilever) lieten al na 1 poetsbeurt een whitening effect zien, Curaprox® Black toonde geen direct whitening effect. Dit resultaat komt overeen met een pilotonderzoek van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen waarin Curaprox® Black is White werd vergeleken met een non-whitening tandpasta (intermezzo 1). Zelfs na langdurig gebruik van Black is White in het in vitro-onderzoek van Vaz et al was het whitening effect minder ten opzichte van de producten van Oral-B® en Unilever. Een lagere concentratie van het pigment blue covarine in Black is White kan hiervoor een verklaring zijn (Tao et al, 2017). Ook is mogelijk dat de actieve houtskool de werking van blue covarine juist neutraliseert, doordat de houtskool pigmenten opneemt (Iqbal en Ashiq, 2007).

INTERMEZZO 1. PILOT-ONDERZOEK NAAR WHITENING EFFECT VAN HOUTSKOOL BEVATTENDE TANDPASTA
In dit klinisch enkelvoudig geblindeerd gerandomiseerd onderzoek werd het whitening effect van de houtskool bevattende tandpasta Curaprox® Black is White vergeleken met de non-whitening tandpasta Sensodyne® Repair & Protect. Het onderzoek werd uitgevoerd door 2 bachelorstudenten van de opleiding Mondzorgkunde van de Hogeschool Arnhem en Nijmegen (HAN). Het onderzoek werd niet WMO-plichtig bevonden. De onderzoekspopulatie bestond uit 72 studenten (9 mannen, 63 vrouwen, gemiddelde leeftijd 20 jaar, sd = 2,2) van de opleiding Mondzorgkunde van de HAN die beschikten over ten minste 2 gave centrale incisieven en laterale incisieven in de bovenkaak. Als exclusiecriteria golden het dragen van orthodontische apparatuur, roken, een ASAscore > 2, spoelen met chloorhexidine mondspoelmiddel, glazuurafwijkingen, overgevoeligheid voor houtskool en het bleken van de tanden in de afgelopen 6 maanden. Deelnemers werden willekeurig ingedeeld in de testgroep (Curaprox® Black is White) of de controlegroep (Sensodyne® Repair & Protect). De deelnemers werd gevraagd om tijdens de duur van het onderzoek, 2 maal daags 2 minuten te poetsen met de toegewezen tandpasta. Voor het tandenpoetsen ontvingen zij van de onderzoekers een gestandaardiseerde poetsinstructie. De kleur van de centrale en laterale incisief werd gemeten met behulp van de Vitapan 3D Master (Parameswaran et al, 2016). Voorafgaand aan het onderzoek vond tussen de onderzoekers kalibratie plaats. Tandkleurmetingen vonden plaats aan het begin van het onderzoek (T0), na 1 poetsbeurt (T1), na 1 week poetsen (T2) en na 3 weken poetsen (T3). Aan het einde van het onderzoek werd aan de deelnemers gevraagd aan te geven hoe tevreden zij waren over de verandering van hun tandkleur, de kleur, smaak en de structuur van de tandpasta. Ook werd gevraagd in hoeverre zij bereid waren de tandpasta aan te schaffen. Van de 72 geïncludeerde deelnemers, voltooiden 47 personen (7 mannen, 40 vrouwen, gemiddelde leeftijd 20 jaar sd = 2,2) het onderzoek. Gedurende het onderzoek waren er 25 drop-outs: 13 wegens ziekte, 11 wegens persoonlijke omstandigheden en 1 deelnemer vanwege een allergische reactie op houtskool. Op alle meetmomenten verschilde de tandkleur van de centrale incisief niet tussen de groepen. Met behulp van de Mann-Whitney U-toets werd in de testgroep op T2 en T3 wèl een significant lichtere tandkleur gevonden van de laterale incisief (p < 0,001) ten opzichte van de controlegroep. De intragroepsvergelijking met behulp van de Wilxocon signed rank toets toonde aan dat bij zowel de centrale als laterale incisief op T2 en T3 sprake was van een significant lichtere tandkleur (p < 0,001) ten opzichte van T0. In beide groepen werd door de deelnemers zelf geen verandering in tandkleur waargenomen. Zij ervoeren de zwarte kleur en de smaak van de houtskool bevattende tandpasta significant minder plezierig (p < 0,001) dan de non-whitening tandpasta. De resultaten laten zien dat de Curaprox® Black is White tandpasta een whitening effect creëert op korte termijn. Het is echter onduidelijk welke componenten van de tandpasta hiervoor verantwoordelijk zijn. Een grootschaliger en goed opgezet, gerandomiseerd klinisch onderzoek is nodig om het whitening effect van actieve houtskool in een tandpasta vast te stellen. Afb. 1. Boxplot van verschillen in tandkleur van de centrale incisief en de laterale incisief tussen testgroep (T) en controlegroep (C) gemeten op 4 tijdstippen volgens de Vitapan 3D Master-score, weergegeven in mediaan en kwartielen. Met de Vitapan 3D Master kan de tandkleur gescoord worden aan de hand van 29 kleurcombinatie, oplopend van 1 (onnatuurlijk wit) tot 29 (zeer donkere natuurlijke tandkleur). De kleuren zijn tijdens de dataverwerking gecodeerd en gerangschikt van laag (witte kleur) tot hoog (zeer donkere kleur).

Opvallend is dat de meeste houtskool bevattende (zwarte) tandpasta’s geen fluoride bevatten, waardoor ze een minder goede bescherming bieden tegen cariës. Wanneer wèl fluoride is toegevoegd aan de tandpasta, wordt de werking ervan belemmerd door het hoge absorptievermogen van actieve houtskool (Tembhurkar en Dongre, 2006).

Conclusie

Fabrikanten schrijven het whitening effect van zwarte tandpasta’s toe aan de actieve houtskool, terwijl het effect ook gerealiseerd kan worden door de blue covarine en abrasieve microkorrels die in deze tandpasta’s zitten. De claims over het whitening effect van actieve koolstof in tandpasta’s zijn onvoldoende bewezen door de wetenschap. De vraag blijft in hoeverre de actieve koolstof relevant is in een whitening tandpasta. Meer gedegen onderzoek is noodzakelijk om de werkzaamheid en veiligheid van actieve koolstof in een tandpasta vast te stellen, bij voorkeur gerandomiseerd gecontroleerd, onafhankelijk van de fabrikanten.

Actieve koolstof in mondverzorgingsproducten lijkt tot nu toe meer een marketingstunt te zijn dan een bewezen feit, waarvoor de consument een relatief hoge prijs betaalt. Een tube houtskool bevattende tandpasta kost namelijk zo’n € 5,00 tot € 30,00; ‘gewone’, witte, whitening tandpasta is al voor € 1,00 tot € 5,00 verkrijgbaar. Daarnaast zet de afwezigheid van fluoride in houtskool bevattende tandpasta’s en de abrasiviteit van houtskool vraagtekens bij de veiligheid van het product.

Er ligt een belangrijke taak bij de mondzorgverleners om patiënten op de hoogte te stellen van de onbewezen claims van fabrikanten en de mogelijke risico’s.

Literatuur

  • Brooks JK, Bashirelahi N, Reynolds MA. Charcaol and charcoal-based dentifrices: A literature review. J Am Dent Assoc 2017; 148: 661-670.
  • Gerlach RW, Gibb RD, Sagel PA. A randomized clinical trail comparing anovel 5.3% hydrogen peroxide whitening strip to 10%, 15%, and 20% carbamide peroide tray-based bleaching system. Comped Contin Educ Dent Suppl 2000; 29: 22-28.
  • Gerlach RW, Barker ML, Sagel PA. Objective and subjective whitening response of two self-directed bleaching systems. Am J Dent 2002; 15: 7A-12A.
  • Greenwall LH, Greenwall-Cohen J, Wilson NHF. Charcoal-containing dentifrices. Br Dent J 2019; 226: 697-700.
  • Haywood VB. Tooth whitening is not always tooth bleaching. Inside Dentistry 2018; 14: 80.
  • Iqbal MJ, Ashiq MN. Absorption of dyes from aqueous solutions on activated charcoal. J Hazard Mater 2007; 139: 57-66.
  • Kleber CJ, Putt MS, Nelson BJ. In vitro toothe whitening by sodium bicarbonate/peroxide dentifrice. J Clin Dent 1998; 9: 16-21.
  • Parameswaran V, Anilkumar S, Lylajam S, et al. Comparison of accuracies of an intraoral spectrophotometer and conventional visual method for shade matching using two shade guide systems. J Indian Prosthodont Soc 2016; 16: 352-358.
  • Pepla E, Besharat, LK, Palaia, G, Tenore G, Migliau G. Nano-hydroxyapatite and its applications in preventive, restorative and regenerative dentistry: a review of literature. Ann Stomatol (Roma) 2014; 5: 108-114.
  • Tao D, Smith RN, Zhang Q, et al. Tooth whitening evaluation of blue covarine containing toothpastes. J Dent 2017; 67; S20-S24.
  • Tembhurkar AR, Dongre S. Studies on fluoride removal using adsorption process. J Environ Sci Eng 2006; 48; 151-156.
  • Vaz VTP, Jubilato DP, Oliveira MRM, et al. Whitening toothpaste containing activated charcoal, blue covarine, hydrogen peroxide or microbeads: which one is the most effective? J Appl Oral Sci 2019; 27: e20190051.
  • Yacoob HB, Park AW. Dental abrasion pattern in a selected group of Malaysians. J Nihon Univ Sch Dent 1990; 32: 175-180.

Dankwoord

De auteur bedankt medeonderzoekers Mohanad Salaymah en Siyar Omari, voormalig vierdejaarsstudenten van de Opleiding Mondzorgkunde van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, voor hun bijdrage bij het uitvoeren van de onderzoeksmetingen. Tevens dank aan Curaprox® voor het gratis leveren van de tandpasta Black is White.

Meer lezen? Log in of word abonnee

Auteursinformatie

  • S.E.M. Oudeman
    Uit de afdeling Mondzorgkunde van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen
  • Datum van acceptatie: 15 mei 2020
  • Adres: mw. S.E.M. Oudeman, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, Philips van Leydenlaan 26, 6525 EX Nijmegen
  • stephanie.oudeman@radboudumc.nl

Reacties

Om ook te reageren moet u eerst inloggen (alleen voor abonnees).

Nog geen abonnee? Registreer vandaag nog