Prof. dr. Birte Prahl-Andersen in herinnering, 1939-2026

Op 23 januari 2026 is prof. dr. Birte Prahl-Andersen op 86-jarige leeftijd overleden. Van 1986 tot en met 2004, bijna 18 jaar, was zij lid van de raad van bestuur, later raad van commissarissen, van NTVT. Samen met collega Bouvy-Berends behoorde zij tot de eerste vrouwen die werden aangesteld in het NTVT-bestuur. Prahl-Andersen vertegenwoordigde de orthodontie binnen de raad. “Haar bijdragen (binnen het bestuur, red.) werden gekenschetst door een immer constructieve kritische zin met oog voor het wetenschappelijk gehalte van het tijdschrift als informatiebron voor de tandarts-algemeen practicus”, aldus voormalig NTVT-directeur prof. dr. A.J.M. Plasschaert in zijn artikel over haar afscheid.

Haar werkzame leven stond in het teken van de orthodontie. Geboren en getogen in Kopenhagen studeerde zij in 1962 cum laude af aan de tandheelkundefaculteit aldaar, waarna zij de opleiding tot orthodontist volgde bij prof. Dougaard-Jensen. In 1964 kreeg zij de kans om de opleiding in Nijmegen te vervolgen onder prof. Frans van der Linden. Voor de zeer ambitieuze Birte Prahl bood dit een ideale gelegenheid tot een bredere meer wetenschappelijk gefundeerde opleiding waaraan ook promotiemogelijkheden waren verbonden. Zij verhuisde met haar man naar Nijmegen en is altijd in Nederland blijven wonen. Haar ambitie werd beloond en op 9 juli 1968 promoveerde zij op 29-jarige leeftijd cum laude op een dissertatie over sutuurgroei bij muizen. Zij was daarmee de eerste vrouwelijke orthodontist in Nederland die promoveerde.

Van 1968 tot 1980 was Prahl-Andersen staflid aan de afdeling Orthodontie in Nijmegen, waarbij zij zich vooral onderscheidde als projectleider van het befaamde Nijmeegse groeionderzoeksproject (1971-1979) dat een schat aan gegevens opleverde, maar ook uitgebreide onderzoekservaring genereerde en een breed onderzoeksnetwerk opende waarvan nog jarenlang werd gebruikgemaakt. Ook stond zij aan de wieg van het Nijmeegse schisisteam, waarvan zij in diezelfde periode het eerste hoofd was.

In september 1980 werd zij aangesteld als hoogleraar orthodontie bij de Vrije Universiteit in Amsterdam. Na haar aantreden slaagde zij er in korte tijd in de afdeling op te waarderen en het niveau van opleiding en onderzoek te verhogen tot een van internationaal aanzien. Prahl-Andersen initieerde en begeleidde het Europese project Euroqual (1993-1999). Het project was een voorloper op vele kwaliteitssystemen binnen de tandheelkunde. Ook het Eurocleft-project (1996-2000), mede door haar geïnitieerd, standaardiseerde en verbeterde de schisisbehandelingen binnen Europa en werd de basis voor klinisch onderzoek naar betere en doeltreffendere protocollen voor schisisbehandelingen. Prahl onderhield zeer veel buitenlandse contacten die voor haar afdeling en in het bijzonder de opleiding orthodontie bijzonder gunstig uitpakten.

Als hoogleraar was Birte Prahl zeer markant, scherpzinnig, kritisch en onafhankelijk van geest maar wel eerlijk en principieel met een brede visie op de ontwikkeling en de toekomst van de orthodontie. Zij sprak zich duidelijk uit wanneer zij dat nodig vond en ging scherpe debatten niet uit de weg. Die houding maakte haar niet altijd even geliefd. Anderzijds kon zij met totaal onverwachte, zeer scherpe humor verrassen; geen wonder dat personen die haar van nabij hebben meegemaakt, met veel achting, waardering en diep respect over haar spreken, ondanks de problemen die men met haar kon hebben.

Gedurende haar 23-jarige periode aan het ACTA/VU leidde ze 51 orthodontisten op, waaronder 31 vrouwen en een toekomstige hoogleraar. Verder was zij promotor bij 19 promoties en (mede)auteur van 247 publicaties, waarvan 52 na haar emeritaat in 2004. Landelijke waardering kreeg zij bij haar afscheid van het Erasmus MC in 2004, waar zij het schisis- en craniofaciale team leidde, toen ze werd benoemd tot ridder in de orde van de Nederlandse Leeuw voor haar verdiensten ten behoeve van verbetering van schisisbehandelingen in Nederland. Dit was zeer terecht en zo zal zij het zelf ook hebben ervaren, want haar hart lag echt bij de schisis- en craniofaciale problematiek.

dr. Gem J.C. Kramer, orthodontist en redacteur