Samenwerken of tegenwerken

Onderzoek doe je eigenlijk nooit alleen, maar met collega’s. Door het bundelen van expertise kom je samen verder. Technische ontwikkelingen hebben de afgelopen decennia internationale samenwerking steeds makkelijker gemaakt. Helaas belemmeren geopolitieke veranderingen de laatste jaren die internationale samenwerking.

Zo is het sinds de inval in Oekraïne door de Nederlandse overheid verboden om wetenschappelijk samen te werken met Rusland. De visie op de zogenoemde China Scholarship Council-beurzen is ook gewijzigd. Oorspronkelijk leek dit een goedkope bron voor nieuwe promovendi. De beurs is echter te laag om in Nederland rond te komen en er zijn zorgen over de kennisveiligheid. De universiteiten in Eindhoven en Maastricht stoppen dan ook met dit beursprogramma. Veel tandheelkundige onderzoekers menen dat hun onderzoek geen gevoelige informatie oplevert, maar men dient de mogelijkheid van dual use ofwel het gebruik van onderzoeksgegevens voor andere, ongewenste doeleinden, niet te onderschatten. Zo zou de ontwikkeling van een computerprogramma dat het ontstaan van bepaalde kaakafwijkingen opspoort, wellicht door een totalitair regime misbruikt kunnen worden bij het digitaal opsporen van bepaalde personen.

Naar aanleiding van het conflict in Gaza woedt op dit moment een hevige discussie over samenwerking met universiteiten in Israël: ofwel moet elke vorm van samenwerking verboden worden ofwel moet voor elk onderzoeksproject apart worden beoordeeld of het een relatie heeft met het conflict. Tevens wijzen medewerkers erop dat in diverse landen sprake kan zijn van mensenrechtenschendingen en zij verlangen heldere criteria wanneer wetenschappelijke samenwerking niet langer gewenst is. Het lijkt dringend gewenst dat op korte termijn duidelijke richtlijnen beschikbaar komen.

In de Verenigde Staten krijgen wetenschappers in overheidsdienst van de regering-Trump geen budget meer voor dienstreizen naar het buitenland, waardoor kennisuitwisseling wordt belemmerd. Ook zijn onderzoeksthema’s taboe geworden, zoals genderstudies. Hierdoor zal men bij Nederlands onderzoek naar het effect van een geslachtsoperatie op mond- en aangezicht niet langer met Amerikaanse collega’s kunnen samenwerken. Zelfs binnen de Europese Unie zijn er ontwikkelingen die wetenschappelijke samenwerking belemmeren. Wegens de slecht functionerende rechtstaat is Hongarije uitgesloten van sommige Europese onderzoeksprogramma’s. Gelukkig is samenwerken binnen Nederland nog wel mogelijk en hebben 7 Nederlandse onderwijsinstellingen voor mondzorg- en tandheelkunde hun krachten gebundeld in ORANGEHealth. Hopelijk voorkomt deze meerjarige samenwerking dat onderzoekers eindigen in een situatie zoals in de middeleeuwen: een eenling die solitair tracht wetenschappelijke vragen op te lossen.

dr. Henk S. Brand, redacteur

Citeren als: Brand HS. Samenwerken of tegenwerken. Ned Tijdschr Tandheelkd 2025; 132: 285.