Cognitie en voeding

Voeding is een leefstijlfactor die het risico op het ontstaan van cognitieve beperkingen en neurodegeneratieve ziekten als de ziekte van Alzheimer kan reduceren. Nutriënten als foliumzuur, vitamine E en omega-3-vetzuren en voedingsmiddelen als zeevis, groenten en fruit hebben in kwalitatief goed uitgevoerde onderzoeken veelbelovende associaties met cognitievariabelen laten zien.

Materiaal en methode

Het internationale wetenschappelijke tijdschrift Nutrients heeft een themanummer uitgebracht over voeding en cognitie. Dit themanummer begint met een artikel dat een inhoudelijk overzicht biedt van de daarna gepubliceerde 5 originele onderzoeksartikelen over nieuw gevonden relaties op dit terrein. Bij 2 experimenten maakten de onderzoekers gebruik van ruimtelijke zeshoekige neurale netwerken van humane hersenen die worden beheerd in de zogenoemde UK Biobank (Li et al., 2024a; Li et al., 2024b). In de volgende paragraaf worden alleen relaties gepresenteerd die statistisch significant bleken.

Resultaten

Het eerste onderzoeksartikel gaat over de invloed van een serie vitaminen B en foliumzuur op de veroudering van de hersenen (Li et al., 2024a). De geconsumeerde kwantiteit van de vitaminen B6 en B12 bleek negatief gerelateerd aan de connectiviteit in diverse neurale netwerken, waaronder het default mode network. Dit netwerk wordt vaak aangeduid als het standaardnetwerk, dat specifiek actief is tijdens fysieke rust. Verminderde connectiviteit in dit netwerk is een risicofactor voor het ontstaan van de ziekte van Alzheimer. De geconsumeerde kwantiteit foliumzuur was positief gerelateerd aan de connectiviteit in diverse neurale netwerken, waaronder het default mode network. Personen van wie de moeder of vader de diagnose ziekte van Alzheimer had gekregen, vertoonden bij een grotere consumptie van foliumzuur een negen keer grotere kans op toename van de connectiviteit in hun default mode network dan personen met ouders zonder deze diagnose.

In het tweede artikel is een onderzoek beschreven naar de invloed van de consumptie van koffie en thee op de connectiviteit in 7 neurale netwerken (Li et al., 2024b). Meer consumptie van koffie en thee was gerelateerd aan meer connectiviteit in visuele netwerken en meer consumptie van alleen koffie aan meer connectiviteit in netwerken die een rol spelen bij bewegingen, verwerking van pijn, signaleren van conflictsituaties en gedrag. Daarentegen was meer consumptie van zwarte thee gerelateerd aan minder connectiviteit in netwerken die een rol spelen bij het geheugen. Mensen met de belangrijkste genetische risicofactor voor het krijgen van de ziekte van Alzheimer (apolipoproteïne ε4; Michaelson, 2014) vertoonden minder connectiviteit in netwerken die betrokken zijn bij het geheugen dan mensen die deze factor niet hadden. Mensen met een familiehistorie van de ziekte van Alzheimer hadden minder connectiviteit in netwerken die betrokken zijn bij het geheugen dan mensen zonder deze historie.

Het derde artikel gaat over de invloed van het zogenoemde Okinawa-dieet op neuro-inflammatie bij personen met diabetes mellitus type 2 (Pocevičiūté et al., 2024). Bestanddelen van het Okinawa-dieet zijn zoete aardappelen, groenten, granen, sojaproducten, vis, varkensvlees en fruit. Als biomarker voor neuro-inflammatie bepaalden de onderzoekers de kwantiteit glial fibrillary acidic protein (GFAP) in bloedplasma. Bij 30 personen van gemiddeld 58 ± 8 jaar oud met diabetes mellitus type 2 die gedurende 3 maanden het Okinawa-dieet hadden gebruikt, bleek dat de kwantiteit GFAP was gereduceerd. Vanaf dat moment gebruikten de personen weer hun gebruikelijke dieet en een maand later bleek dat het gunstige effect op de kwantiteit GFAP was verdwenen. 

Het vierde artikel rapporteert diverse onderzoeken naar de invloed van zeewierextracten op de cognitieve prestaties van muizen. Muizen die gedurende 12 weken als supplement op hun gebruikelijke voeding het zeewier Himanthalia elongata hadden gekregen, vertoonden minder achteruitgang op geheugentesten dan muizen die het voedingssupplement niet hadden gekregen.

In het laatste artikel komen enkele onderzoeken aan de orde naar de invloed van extracten van de bladeren van de planten Acorus tatarinowii en Acorus gramineus op 3 groepen muizen die frontotemporale dementie, de ziekte van Alzheimer of ‘Lewy body’-dementie hadden. De genoemde planten behoren tot de kalmoesfamilie. In de Chinese geneeskunde worden extracten van deze planten toegepast om het geheugen en de intelligentie te stimuleren. De resultaten van deze dierexperimenten waren zo veelbelovend dat kon worden geconcludeerd dat de extracten preventieve en curatieve behandelopties zijn voor het dementiesyndroom. Verder onderzoek is echter nodig, want sommige bestanddelen van de genoemde extracten zijn toxisch in hoge concentraties. 

Beschouwing

Deze serie artikelen draagt aanvullende bewijzen aan voor een wisselwerking tussen het genuttigde dieet en de cognitie. Daarbij zijn enkele nutriënten en soorten voeding op de voorgrond getreden die aandacht verdienen bij de planning van toekomstige onderzoeken. Dit betreft foliumzuur, vitaminen B6, vitamine B12, koffie, thee, zoete aardappelen, groenten, granen, sojaproducten, vis, varkensvlees, fruit, zeewier en extracten van kalmoes.