De effectiviteit van hydroxyapatiet in fluoridetandpasta voor het inactiveren van cariëslaesies bij kinderen

Fluoride in tandpasta is een bewezen effectieve maatregel voor de preventie van cariës (Walsh et al., 2019). Wereldwijd is het de meest toegepaste vorm van fluoridegebruik. Het bevordert de remineralisatie van glazuur en remt demineralisatie. Daarmee vormt het de basis van de dagelijkse mondverzorging. Toch is er in de afgelopen jaren toenemende belangstelling ontstaan voor aanvullende of alternatieve werkzame bestanddelen in tandpasta die de effectiviteit van fluoride kunnen versterken of zelfs deels kunnen vervangen.

Een van de meest onderzochte alternatieven is synthetische hydroxyapatiet (HA), een bioactieve stof die qua samenstelling sterk lijkt op het natuurlijke tandglazuur. Door zijn eigenschappen is het bijzonder geschikt voor medische toepassingen zoals bot- en tandherstel. In-vitro-onderzoeken hebben aangetoond dat hydroxyapatiet de remineralisatie van initiële laesies kan bevorderen en tandgevoeligheid kan verminderen (Kulal et al., 2016; Imran et al., 2023). In combinatie met fluoride is HA mogelijk nog effectiever in het bevorderen van glazuurherstel.

Tot recent was er echter beperkt klinisch bewijs voor de toepassing van HA bij kinderen met actieve cariëslaesies. Daarom hebben Cocco et al. (2025) een klinisch onderzoek uitgevoerd in Italië om te bestuderen of tandpasta’s met HA en fluoride effectiever zijn dan conventionele fluoridetandpasta’s in het inactiveren van actieve cariëslaesies bij jonge kinderen.

Materiaal en methode

In dit drievoudig geblindeerde, gerandomiseerde onderzoek werd onderzocht of tandpasta met hydroxyapatiet en fluoride (HAF) beter werkt dan gewone fluoridetandpasta bij het stoppen van actieve cariës bij jonge kinderen. In totaal deden 610 kinderen van 4 tot 7 jaar mee. Ze werden willekeurig verdeeld over 4 groepen: 2 groepen kregen HAF-tandpasta (met 1.000 of 1.450 ppm fluoride) en 2 groepen kregen tandpasta met natriummonofluorfosfaat (NaMFP, ook 1.000 of 1.450 ppm fluoride). Alle kinderen poetsten hun tanden 3 keer per dag gedurende 2 minuten (1 keer op school en 2 keer thuis). Alleen kinderen met ten minste 1 actieve cariëslaesie in het melkgebit werden geïncludeerd. Cariësactiviteit werd bepaald op baseline, na 12 maanden en na 24 maanden door middel van visuele en tactiele beoordeling (met een sonde) van tandoppervlakken. Hierbij werd gekeken naar kleur, glans en hardheid van de laesie. Alleen kinderen die het volledige onderzoek hebben doorlopen, werden meegenomen in de analyse (n = 518).

Resultaten

Bij aanvang van het onderzoek waren de 4 onderzoeksgroepen vergelijkbaar; er waren geen significante verschillen tussen de groepen in het aantal cariëslaesies in het melkgebit. Het gebruik van tandpasta met HAF liet betere resultaten zien in het inactiveren van cariëslaesies bij kinderen vergeleken met reguliere fluoridetandpasta. Na 2 jaar bleek 66% van alle glazuurlaesies op baseline in de HAF-groep inactief, vergeleken met 60% in de controlegroep (p < 0,01). Van de actieve glazuurlaesies op baseline werd 74% inactief in de HAF-groep, tegenover circa 50% in de NaMFP-groep (p = 0,04). Ook bij laesies in het dentine werd een gunstiger effect gezien bij HAF: 28% van de actieve dentinelaesies was na 2 jaar inactief, vergeleken met slechts 9% in de NaMFP-groep (p = 0,03). Het aantal laesies dat uiteindelijk gevuld werd of exfolieerde verschilde niet tussen de groepen. In het blijvend gebit werden gemiddeld minder nieuwe laesies gezien in de HAF-groep, maar dit verschil was niet statistisch significant.

Beschouwing

De resultaten van dit klinisch onderzoek wijzen erop dat HAF-tandpasta een effectieve optie is om bestaande cariëslaesies bij jonge kinderen te remmen, mogelijk effectiever dan conventionele fluoridetandpasta’s. Dit ondersteunt eerdere in-vitro- en in-situ-onderzoeken naar de cariëspreventieve werking van hydroxyapatiet in combinatie met fluoride bij volwassenen (Anil et al., 2022). Hoewel het onderzoek van Cocco et al. methodologisch sterk is opgezet met een lange follow-up en goed gecontroleerde condities, is het belangrijk op te merken dat de per-protocolanalyse geen informatie geeft over de effectiviteit bij minder therapietrouwe gebruikers; een situatie die in de praktijk veel voorkomt.

In een recent systematisch literatuuronderzoek van Chatzidimitriou et al. (2025) werd geconcludeerd dat ook fluoridevrije tandpasta’s met hydroxyapatiet kunnen bijdragen aan remineralisatie van initiële cariëslaesies. Voor patiënten die fluoridevrij willen poetsen zou een tandpasta met hydroxyapatiet dus een wetenschappelijk onderbouwd alternatief kunnen zijn, wat de voorkeur heeft boven andere ‘natuurlijke’ tandpasta’s zonder werkzame remineraliserende ingrediënten. Toch blijft de effectiviteit van HA zónder fluoride op populatieniveau nog onzeker. Resultaten van geïncludeerde studies zijn nog niet overtuigend genoeg om fluoride volledig te vervangen, omdat het aantal beschikbare studies beperkt is (n = 4) en de kwaliteit ervan wisselend. De studies hadden een korte follow-up en een grote variatie in uitkomstmaten. Bovendien hadden 3 van de 4 studies een onduidelijk risico op bias. Hierdoor is er nog onvoldoende sterk bewijs om HA-tandpasta als volwaardig alternatief voor fluoride aan te bevelen.