Occlusale veranderingen 40 jaar na orthodontische behandeling

Na afronding van een orthodontische behandeling treden er onvermijdelijk veranderingen op in de tandstand, daarover is de literatuur eenduidig. Inzicht in deze langetermijnveranderingen kan bijdragen aan het beter managen van de verwachtingen van de patiënt en het verfijnen van retentieprotocollen.

Materiaal en methode

In een retrospectieve cohortstudie van Freitas et al. (2021) zijn 29 orthodontisch behandelde proefpersonen vergeleken met 22 onbehandelde proefpersonen. De behandelde groep bestond uit patiënten met een initiële Angle klasse I- of milde klasse II/1-relatie, waarbij 4 eerste premolaren geëxtraheerd zijn. Vervolgens werd gebruikgemaakt van volledig vaste apparatuur in combinatie met sliding mechanics (chains) om de hiaten te sluiten en de gebitselementen op te lijnen. Indien nodig werd aanvullende verankering verkregen met een cervical headgear of klasse II-elastieken. De tijdelijke retentie bestond uit een Hawley-retainer in de bovenkaak en een ronde roestvrijstalen spalk (0,028 inch) in het onderfront. De gemiddelde duur van de retentie was 1,77 jaar.

De controlegroep bestond uit proefpersonen met een stabiele Angle klasse I-relatie en maximaal 2 mm crowding in de incisiefregio.

Resultaten

Na een follow-up van 40 jaar bleek dat in de behandelde groep, met uitzondering van de geëxtraheerde premolaren en derde molaren, geen verder verlies van gebitselementen was opgetreden. In de onbehandelde groep verloor een aanzienlijk aantal proefpersonen (15 van de 22) 1 of meerdere gebitselementen. De beetdiepte nam toe in de behandelde groep, terwijl deze in de controlegroep afnam. De veranderingen in overjet waren vergelijkbaar tussen de groepen. In de behandelde groep werd crowding aanvankelijk gecorrigeerd, maar nam deze in de lange termijn weer aanzienlijk toe, terwijl in de onbehandelde groep de toename van crowding in de loop der tijd minder uitgesproken was.

Beschouwing

De studie concludeert voorzichtig dat de langetermijnveranderingen bij orthodontisch behandelde patiënten verschillen van die bij onbehandelde individuen. De mate van relapse lijkt hier een bepalende factor. Er dient echter met voorzichtigheid te worden gekeken naar het vergelijken van deze groepen. In de controlegroep was slechts beperkte crowding toegestaan, terwijl in de behandelde groep 4 premolaren geëxtraheerd werden. De noodzaak voor extractie van premolaren blijft voorbehouden voor casussen met aanzienlijke crowding, maar de aanvankelijke hoeveelheid crowding is door de auteurs niet meegenomen als criterium. Hierdoor missen ze een potentieel voorspellende factor voor de mate van relapse – een factor die in dit onderzoek juist van doorslaggevend belang lijkt te zijn. Dit beïnvloedt de vergelijkbaarheid tussen de groepen. Is het niet appels met peren vergelijken als patiënten bij wie extracties nodig bleken vanwege aanzienlijke initiële crowding, worden vergelijken met een controlegroep waarbij slechts minimale crowding aanwezig mocht zijn? In een groot systematisch literatuuronderzoek van Rajbhoj et al. (2021) over de veranderingen in het gebit op lange termijn wordt geconcludeerd dat het ontstaan en verergeren van crowding een normale ontwikkeling is die hoort bij het ouder worden en net zo onvermijdelijk is als het krijgen van rimpels (botox buiten beschouwing gelaten). Ten slotte rijst de vraag in hoeverre de resultaten van tijdelijke retentie, zoals toegepast in deze studie, te vertalen zijn naar de huidige praktijk waarin bonded retainers de standaard zijn (NVvO, 2018).