Sarcopenie, gedefinieerd als afname van spiermassa en spierkracht bij veroudering, kan zich ook voordoen in de spieren van het orofaciale systeem (Fujishima et al., 2019). Als de spieren die betrokken zijn bij het slikproces worden aangetast door sarcopenie is dit een extra risicofactor voor dysfagie en aspiratie, vooral in combinatie met ziekten en medicatie (Azzolino et al., 2019). Dysfagie (door sarcopenie) en mondgezondheidsproblemen kunnen gevolgen hebben voor de voedingstoestand (De Sire et al., 2022). Enkele Turkse onderzoekers hadden als hypothese voor een uit te voeren klinisch onderzoek dat ouderen met sarcopenie meer beperkingen hebben op het gebied van mondgezondheid, voeding en slikfunctie dan ouderen zonder sarcopenie (Yücel et al., 2025).

Materiaal en methode

Tussen mei 2021 en mei 2022 gingen de onderzoekers op bezoek bij voor hen bekende 65-plussers om te vragen of zij wilden participeren in het onderzoek. Aan deze bekenden vroegen zij ook of ze namen en adressen wilden noemen van andere 65-plussers die volgens hen eveneens bereid zouden zijn om mee te doen. Inclusiecriteria waren een score van meer dan 24 op de Mini-Mental State Examination (MMSE) en potentie om de algemene dagelijkse levensverrichtingen zelfstandig uit te voeren. Exclusiecriteria waren voorgeschiedenis van een neurologische of degeneratieve neuromusculaire ziekte en een chirurgische behandeling of radiotherapie in het hoofd-halsgebied. De onderzoekers inventariseerden onder andere body mass index (BMI), medicatiegebruik, opleidingsniveau, frequentie van valincidenten tijdens het voorafgaande jaar, gebruik van hulpmiddelen bij het lopen of om valincidenten te vermijden, loopsnelheid, handknijpkracht, spiermassa, MMSE, Charlson Comorbidity Index, mondgezondheidgerelateerde levenskwaliteit met de Oral Health Impact Profile-14 (OHIP-14), slikfunctie met de Eating Assessment Tool-10 (EAT-10) en voedingstoestand met de Mini Nutritional Assessment (MNA). Voor de diagnostiek van sarcopenie werd een in Europa geaccepteerd algoritme gebruikt dat is gebaseerd op loopsnelheid, handknijpkracht en spiermassa (Cruz-Jentoft et al., 2010).

Resultaten

Participanten waren vijftien vrouwen en dertien mannen met sarcopenie en twintig vrouwen en zeventien mannen zonder sarcopenie. De groep met sarcopenie had een gemiddelde leeftijd van 82 ± 7 jaar en de groep zonder sarcopenie van 80 ± 6 jaar. Wat de persoonlijke gegevens betreft, verschilden de twee groepen alleen statistisch significant op BMI en MMSE. Voor beide variabelen was de gemiddelde score van de participanten met sarcopenie lager. De groep met sarcopenie had statistisch significant slechtere scores op de OHIP-14-totaal en meer specifiek op de OHIP-14-domeinen pijn en (psycho)sociale problemen. Ook verschilden deze groepen statistisch significant op MNA-score en op EAT-10-score. In de groep met sarcopenie behoorde 68% tot degenen die risico op malnutritie hadden en was 11% echt ondervoed. Bij participanten zonder sarcopenie waren deze percentages respectievelijk 54% en 0%. In de groep met sarcopenie was de mediaan van de EAT-10-score 5 en in de groep zonder sarcopenie 2, terwijl een score van minimaal 3 wordt beschouwd als afwijkend. Een EAT-10-score van minimaal 3 werd vastgesteld bij 79% van de groep met sarcopenie en bij 40% van de groep zonder sarcopenie.

Beschouwing

De onderzoekers zijn van mening dat met de resultaten van dit onderzoek hun hypothese kan worden bevestigd: de ouderen met sarcopenie hadden immers meer beperkingen op het gebied van mondgezondheid, voeding en slikfunctie dan de ouderen zonder sarcopenie. Of deze bevinding kan worden gegeneraliseerd is echter een ander verhaal. Zelf noemen de onderzoekers als beperkingen van hun onderzoek dat bij de diagnostiek van sarcopenie geen onderscheid kon worden gemaakt in de diverse stadia en dat de EAT-10 alleen een subjectieve meetmethode voor de slikfunctie is. Ze vermelden echter niet dat ook de OHIP-14 een subjectieve meetmethode is en dat dit instrument vooral is gericht op de ervaren levenskwaliteit. Ook vermelden zij niet dat de MNA een grotendeels subjectieve meetmethode van de voedingstoestand is. Enkele andere belangrijke, niet vermelde beperkingen zijn het geringe aantal, de relatief hoge leeftijd en de willekeurige selectie van participanten, het ontbreken van een vervolg van de participanten op langere termijn en de uitsluiting van ouderen met sommige fysieke beperkingen, terwijl fysieke beperkingen nu juist kenmerken zijn van mensen met sarcopenie.

Het is alweer enige tijd geleden dat in NTVT een overzichtsartikel over sarcopenie is gepubliceerd. De toenmalige boodschap was dat sarcopenie kan leiden tot verlies van fysieke prestaties en van het vermogen om algemene dagelijkse levensverrichtingen uit te voeren, dat veroudering, metabole veranderingen, ziekten, voeding en beweging een causale rol kunnen spelen en dat krachttraining al dan niet in combinatie met een voedingsinterventie een gunstig effect kan hebben (Sipers et al., 2013). Een vervolg op dit artikel met de nu beschikbare informatie lijkt wenselijk.