Invloed van persoonlijkheid op de perceptie van tandenbleken

Het bleken van tanden is een veelgevraagde esthetische behandeling, maar het is onduidelijk in hoeverre patiënten de kleurverandering daadwerkelijk waarnemen en welke psychosociale effecten dit op lange termijn heeft. In het gerandomiseerde klinische onderzoek van Batinić et al. (2025) werd onderzocht hoe tandenbleken en persoonlijkheidskenmerken samenhangen met de perceptie van kleurverandering en psychosociale effecten gedurende een jaar.

Materiaal en methode

In dit gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde onderzoek werden deelnemers verdeeld over een experimentele groep en een controlegroep. Inclusiecriteria waren een intact front zonder restauraties of gingivitis en zonder uitgesproken malocclusie. De experimentele groep onderging een lichtgeactiveerde bleekbehandeling met een bleekgel, terwijl de controlegroep een identieke procedure met een placebogel kreeg. Metingen vonden plaats vóór behandeling, na een week en na een jaar. Primaire uitkomstmaat was tandkleurverandering, gemeten met een spectrofotometer (SpectroShade) volgens het CIE Lab*-systeem (ΔE*). Psychosociale effecten werden bepaald met de PIDAQ-vragenlijst en persoonlijkheidskenmerken met gevalideerde vragenlijsten (BFI, Rosenberg Self-Esteem Scale en MPS-F). Statistische analyse omvatte herhaalde metingen ANOVA met Bonferroni post-hoctests en onafhankelijke t-toetsen. Daarnaast werden moderatie-analyses uitgevoerd om de invloed van persoonlijkheidskenmerken te beoordelen.

Resultaten

Van de 60 gerandomiseerde deelnemers werden 50 geanalyseerd (experimentele groep n = 24; controlegroep n = 26; mediane leeftijd 21 jaar). De kleurverandering was op korte termijn significant groter in de experimentele groep dan in de controlegroep (p < 0,001; r = 0,543). Dit effect nam af, maar bleef na een jaar nog significant aanwezig (p = 0,025; r = 0,318). In de experimentele groep nam de lichtheid (L*) tijdelijk toe, gevolgd door een gedeeltelijke terugval, terwijl chroma en translucentie respectievelijk eerst afnamen en later weer toenamen. In de controlegroep werden alleen op lange termijn kleine afnames in lichtheid en chroma gezien. Psychosociaal werd in de experimentele groep een significante afname van psychologische en sociale impact gezien op korte termijn (p ≤ 0,004), maar dit effect verdween grotendeels na een jaar. In de controlegroep nam de psychologische impact geleidelijk af (p < 0,001). Bij deelnemers met een klinisch relevante kleurverandering (ΔE ≥ 3) verbeterde de sociale impact significant (p = 0,031), terwijl bij kleurrelapse een verslechtering van de psychologische impact werd gezien (p = 0,015). Persoonlijkheidskenmerken beïnvloedden de uitkomsten: lager neuroticisme, hoger perfectionisme en hogere consciëntieusheid waren geassocieerd met respectievelijk meer reductie in esthetische zorgen (p = 0,004), betere sociale uitkomsten (p = 0,001) en gunstigere psychologische effecten op lange termijn (p = 0,020).

Beschouwing

Dit gerandomiseerde onderzoek toont aan dat tandenbleken leidt tot een significante verbetering van tandkleur op korte termijn, maar dat dit effect in de loop van een jaar deels afneemt door kleurrelapse. De psychosociale winst blijkt eveneens tijdelijk: aanvankelijke reducties in psychologische en sociale impact verdwijnen grotendeels op langere termijn. Dit sluit aan bij een eerdere studie waarin patiënten ontevreden waren over de stabiliteit van het bleekresultaat (Klaric Sever et al., 2018). Daarnaast werd een duidelijk placebo-effect gezien, wat benadrukt dat verwachtingen een belangrijke rol spelen in de beleving van esthetische behandelingen (Price et al., 2008). Persoonlijkheidskenmerken bleken een belangrijke determinant van het behandelresultaat. Lager neuroticisme en hoger perfectionisme gingen samen met betere uitkomsten op korte termijn, terwijl consciëntieusheid geassocieerd was met duurzamere psychologische voordelen. Dit bevestigt dat patiëntgebonden factoren een grote invloed hebben op de impact van tandheelkundige behandelingen (Hajek en König, 2022). De klinische relevantie ligt daarmee vooral in verwachtingsmanagement. Hoewel het bleekeffect aantoonbaar is, is de duurzaamheid variabel tussen patiënten, wat mogelijk leidt tot teleurstelling. Regelmatig onderhoud kan nodig zijn, wat consequenties heeft voor kosten en behandelplanning. Sterke punten van het onderzoek zijn het placebogecontroleerde design en het gebruik van objectieve en subjectieve uitkomstmaten. Beperkingen zijn de kleine steekproef en mogelijke invloed van glazuurdehydratie op kortetermijnresultaten. Voor de praktijk betekent dit dat een gepersonaliseerde benadering, waarbij rekening wordt gehouden met persoonlijkheidskenmerken en verwachtingen, essentieel is voor patiënttevredenheid.