Robotondersteunde facingpreparaties: een eerste klinische studie

Voor porseleinen facings is een minimaal invasieve preparatie met maximaal glazuurbehoud essentieel voor optimale adhesie en duurzaamheid. Digitale innovaties, zoals robotondersteunde preparatiesystemen, kunnen de precisie en reproduceerbaarheid van preparaties van gebitselementen mogelijk verbeteren. More et al. (2025) onderzochten daarom de veiligheid en prestaties van het eerste geautomatiseerde tandheelkundige robotsysteem voor facingpreparaties.

Materiaal en methode

In deze prospectieve klinische studie werden twaalf volwassen patiënten behandeld, waarbij in totaal 52 maxillaire incisieven en cuspidaten (twee tot zes gebitselementen per patiënt) minimaal invasief werden geprepareerd met het Lupin Robotic System.

De beginsituatie werd vastgelegd met een intraorale scan (FLNTScan R1), waarna het facingontwerp en de preparatieplanning digitaal werden uitgevoerd in het CAD-programma Exocad volgens maximale reductierichtlijnen: cervicaal 0,2 mm, labiaal 0,5 mm en incisaal 0,4 mm, met een incisale butt-joint-reductie van 1 mm. Op basis van de preoperatieve scan werd een patiëntspecifieke splint met tracker vervaardigd. Een tweede tracker was bevestigd aan de robotarm met een rood hoekstuk (Ti-Max Z95L). Cameragebaseerde softwaretracking berekende continu het relatieve positieverschil tussen beide trackers, waardoor hoofdbewegingen volgens de auteurs binnen 100 ms konden worden gecorrigeerd. Bij grotere bewegingen stopte het systeem automatisch en kon de behandelaar het hoekstuk handmatig verwijderen. Na kalibratie van de boor werd de preparatie uitgevoerd met een chamferboor (Komet 8850.314.014). Gefreesde monolithische keramische facings (Empress CAD, Ivoclar) werden gecementeerd met een duaaluithardend composietcement (Variolink Esthetic).

De primaire uitkomstmaat bestond uit vier componenten: nauwkeurigheid van de preparatie, patiënttevredenheid, tevredenheid van de behandelaar en veiligheid. Nauwkeurigheid werd bepaald met een surface-to-surface error map (Medit Link), waarbij geplande en gerealiseerde preparaties digitaal werden vergeleken. Onder- en overpreparatie werden gekwantificeerd met de root mean square-afwijking (RMS) en maximale afwijking (MaxError). Patiënttevredenheid werd gemeten met een visueel analoge schaal (1 = niet tevreden, 5 = optimaal tevreden). Tevredenheid van de behandelaar werd beoordeeld op een 5-punts Likertschaal (procedurecomplexiteit, set-uptijd, systeembaarheid, leercurve en algehele tevredenheid). Veiligheid werd omschreven als het uitblijven van complicaties, waaronder ongewenste medische voorvallen als onbedoelde ziekte, letsel of andere nadelige klinische verschijnselen, waarbij per voorval werd beoordeeld of er een relatie bestond met de uitgevoerde procedure of het gebruikte systeem.

Resultaten

De gemiddelde afwijking tussen geplande en uitgevoerde preparaties bedroeg 0,15 mm (RMS; SD 0,053; range 0,04-0,26 mm). De maximale afwijking bedroeg 0,68 mm (SD 0,092; range 0,47-0,90 mm). Over het algemeen voldeden de preparaties aan de door de auteurs gestelde criteria voor minimaal invasieve facingpreparaties. Niet alle patiënten vulden de tevredenheidsvragenlijst in (n = 5); de gemiddelde patiënttevredenheid bedroeg 4,2 (SD 0,45; range 4,0-5,0). Behandelaars (n = 7) rapporteerden een hoge algehele tevredenheid (4,5) en goede gebruiksvriendelijkheid van het systeem (4,0). De ervaren procedurecomplexiteit, behoefde aan aanvullende training en installatietijd werden als matig beoordeeld (respectievelijk 1,0/1,5/1,5). In totaal werden zes complicaties geregistreerd: vier gevallen van temporomandibulaire pijn en twee van hoofdpijn. Alle complicaties werden als mild geclassificeerd en voornamelijk gerelateerd aan de ingreep zelf.

Beschouwing

Robotgeassisteerde preparatie van gebitselementen kan worden beschouwd als een innovatieve ontwikkeling binnen de tandheelkunde. Robotchirurgie wordt in de algemene geneeskunde al succesvol toegepast, bijvoorbeeld met de Da Vinci-operatierobot (Morell et al., 2021). Dit suggereert dat dergelijke technologische innovaties klinisch haalbaar kunnen zijn. Tegelijkertijd dient te worden erkend dat de tandheelkundige behandelsetting wezenlijk verschilt, onder meer doordat behandelingen doorgaans plaatsvinden bij een wakkere en bewegende patiënt. Hoewel deze pilotstudie suggereert dat robotgeassisteerde facingpreparaties technisch uitvoerbaar en reproduceerbaar zijn, kent het onderzoek belangrijke methodologische beperkingen. De steekproef is klein (twaalf patiënten), een controlegroep ontbreekt, er is geen sprake van geblindeerde beoordeling en de analyses zijn uitsluitend beschrijvend. Ook worden relevante kenmerken van de patiënten en gebitselementen onvoldoende beschreven. Verder werd de tevredenheid van patiënt en behandelaar gemeten met niet-gevalideerde vragenlijsten, wat de betrouwbaarheid en vergelijkbaarheid van deze uitkomsten beperkt. De primaire uitkomsten waren bovendien voornamelijk technisch van aard. Patiëntrelevante parameters, zoals postoperatieve gevoeligheid, anesthesiebehoefte, behandeltijd, esthetische tevredenheid, restauratieoverleving en biologische complicaties, werden niet geëvalueerd. Dergelijke uitkomsten worden beschreven in de USPHS-criteria voor klinisch restauratief onderzoek (Bayne en Schmalz, 2005). Daarnaast is deze beoordeling in de FDI-criteria verder uitgebreid met onder andere randaansluiting, verkleuring en anatomische vorm, en systematisch ondergebracht in esthetische, functionele en biologische domeinen, met meer nuance in klinische interpretatie en besluitvorming over monitoring, reparatie of vervanging van restauraties (Hickel et al., 2010). Ook de gerapporteerde maximale afwijkingen verdienen kritische interpretatie. Uitschieters tot ongeveer 0,9 mm zijn substantieel in relatie tot bijvoorbeeld de beperkte cervicaal aanwezige glazuurdikte van centrale bovenincisieven (0,3-0,5 mm) (Ferrari et al., 1992). Hierdoor bestaat een reële kans op dentine-expositie. Een onnauwkeurige preparatie kan bovendien de randaansluiting en passing van indirecte restauraties negatief beïnvloeden (Renne et al., 2015). Verder dient een technologisch kostbare oplossing niet alleen technisch uitvoerbaar te zijn, maar ook economisch te rechtvaardigen. Een onderbouwing van de kosten of kosteneffectiviteit ontbreekt in dit artikel. Ten slotte is sprake van duidelijke belangenverstrengeling, omdat twee auteurs medeoprichters en aandeelhouders van de fabrikant zijn. De bevindingen lijken daarmee vooral hypothesevormend en nog onvoldoende om implementatie in de dagelijkse mondzorgpraktijk te rechtvaardigen.