Middeleeuwse tandheelkunde in de Lage Landen 6. ‘Van enen ontbonden tant ende van die vuyle verve der tanden”

Professoren waren vroeger – en zijn dat wellicht nog – dol op rijtjes, bijvoorbeeld van symptomen en therapieën, die dan op een tentamen gevraagd konden worden. Dat is niets nieuws onder de zon. Ook de middeleeuwse chirurgen structureerden meestal hun betoog om een rij van oorzaken en een rij van therapeutische mogelijkheden. Zo ook bij de ontbonden, dat wil zeggen de loszittende, tand. In moderne termen lijkt hier de parodontologie aan de orde te komen. Guy de Chauliac schreef bijvoorbeeld: een tand kan loszitten door heel primitieve gebeurtenissen zoals door vallen of door geslagen worden. Maar ook door vochtigheid, die de zenuw en de banden van de tand slibberig maakt. Het kan ook komen door uitdroging en voedselgebrek en ten slotte ook nog door atrofie van het tandvlees. Als het komt door uitdroging en voedselgebrek, zoals dat voorkomt bij oude mensen, dan moet je er niets aan doen. Maar in alle andere gevallen moet er wel actie worden ondernomen. In de eerste plaats instructie van de patiënt: niet op harde dingen kauwen of bijten, niet te veel spreken en niet aan de losse tand zitten. Als het door te veel vochtigheid kwam, volgde een ingewikkeld recept dat door De Chauliac deels werd teruggevoerd op Galenus (131 – ca. 215): eerst het vocht verdrijven met chrysantenkruid en met hars van de mastiekboom. Dan de wortel van het gebitselement behandelen met een mengsel van aluin, wierook en cipressenkruid.