Volgens de auteurs heeft ACTA in 2021 geen enkele nationale publicatie voortgebracht - een opmerkelijke conclusie. Het onjuiste cijfer dat Kok en Schuller vermelden is waarschijnlijk het gevolg van het feit dat zij het wetenschappelijk jaarverslag 2021 van ACTA hebben geraadpleegd waarin Nederlandse publicaties niet staan vermeld. Ik hoop dat de auteurs op grond van het onderwijskundig jaarverslag van ACTA, waarin het aantal endodontische behandelingen niet wordt vermeld, niet concluderen dat ACTA-studenten nooit een wortelkanaalbehandeling uitvoeren… Een zoekopdracht in PubMed toont aan dat in dat jaar 67 artikelen in het NTVT zijn verschenen, waarvan 28 met één of meer auteurs die aan ACTA waren verbonden. Aangezien wellicht ook enkele bijdragen in bladen als TP of NT/DENTZ zijn verschenen, kan worden geconcludeerd dat ACTA-medewerkers in 2021 enkele tientallen Nederlandse vakpublicaties hebben gepubliceerd. En dus niet nul, zoals de auteurs beweren.

Ook is voor ACTA het vermelde aantal internationale publicaties (123) veel lager dan het cijfer dat staat vermeld in het jaarverslag 2021 (344). Desgevraagd verklaarden de auteurs dat zij alleen het aantal wetenschappelijke artikelen in tandheelkundige tijdschriften hebben vermeld. ‘What’s in a name?’ In een tijd waarin steeds meer aandacht is voormedisch-tandheelkundige interactie getuigt dit, naar mijn mening, van een klassiek ‘hokjesdenken’. Zo heeft ACTA-promovendus Juliette Stolze, die onderzoek deed naar de langetermijneffecten van de behandeling van kinderkanker, in 2021 twee artikelen gepubliceerd in oncologische bladen. Ook promovendus Hakki Karagozoglu publiceerde in dat jaar een artikel over de behandeling van monddroogte bij de ziekte van Sjögren in een reumatologisch blad. Deze artikelen over klinische studies, die zowel voor medisch specialisten als voor mondzorgverleners van belang zijn, kunnen door iedereen kosteloos worden geraadpleegd omdat zij Open Access zijn gepubliceerd.

De aanmoediging van de auteurs dat er meer Open Access gepubliceerd moet worden dient ook van een kanttekening te worden voorzien. Zo is van alle internationale publicaties vanuit ACTA in 2021 74% Open Access verschenen, een zeer hoog percentage. Het percentage Open Access voor Nederlandstalige vakpublicaties ligt aanzienlijk lager. Wellicht wensen tandartsen in Nederland dat de artikelen in het NTVT Open Access beschikbaar worden gesteld, maar ik vrees dat zonder betalende abonnees het tijdschrift geen lang leven meer zal hebben.

Op grond van bovenstaande concludeer ik dat het artikel van Kok en Schuller een onvolledig, en op sommige punten onjuist, beeld geeft van de wetenschappelijke publicaties vanuit ACTA. Van een wetenschappelijk tijdschrift als het NTVT mag worden verwacht dat publicaties berusten op een zorgvuldig en volledig gehanteerde methodologie. Het valt dan ook te hopen dat in de toekomst een gedegen onderzoek plaats zal vinden naar de optimale wijze waarop tandheelkundige kennis de beroepsgroep in Nederland kan bereiken. Een bezoek aan de bibliotheek, waarbij de onderzoekers de inhoudsopgaven van recente jaargangen van de Nederlandse vakbladen analyseren, lijkt daarbij een essentiële eerste stap.

Dr. H.S. Brand,
Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam

Reactie van de auteurs

Hartelijk dank voor de reactie op onze publicatie “Kort en bondig” met de titel “Tandartsen willen meer onderzoek in Nederlandse vaktijdschriften”. De heer Brand geeft aan dat wij onjuiste cijfers hebben gepubliceerd met betrekking tot het aantal publicaties vanuit ACTA.

Om een beeld van het aantal publicaties te schetsen hebben wij, zoals beschreven, gebruikgemaakt van de jaarverslagen van de drie faculteiten. Geenszins wordt gesteld dat er vanuit ACTA helemaal geen nationale publicaties zijn verschenen. De heer Brand geeft aan dat wij in Pubmed hadden moeten zoeken en daar NTVT-publicaties zouden hebben gevonden. In Pubmed echter, worden bijvoorbeeld publicaties niet opgenomen die in TP of NT/DENTZ zijn gepubliceerd. Dat zou dan dus een reactie kunnen geven dat die (en welke dan nog meer?) niet zijn genoemd. Wij hebben daarom gekozen om gebruik te maken van de jaarverslagen aangezien faculteiten daar zelf aangeven welke publicaties zijn geschreven en waar deze zijn gepubliceerd. In het jaarverslag van ACTA werden geen nationale publicaties genoemd. Het is uiteraard aan ACTA om daarvoor te kiezen maar het feit dat er blijkbaar onderscheid wordt gemaakt tussen internationale en nationale publicaties wekt ons inziens de indruk dat er naar deze publicaties op verschillende manieren wordt gekeken. Wat ons betreft zou, los van de vraag of een faculteit ervoor kiest nationale publicaties al dan niet in het jaarverslag op te nemen, sowieso een discussie over de status van nationale en internationale artikelen op zijn plaats zijn, aangezien niet altijd alle onderzoeken (en dus publicaties) geschikt zijn voor het ene of het andere gremium.

In het tweede punt van kritiek betreffende het ontbreken van publicaties die in andere (internationale) tijdschriften dan tandheelkundige tijdschriften zijn gepubliceerd, kunnen wij ons vinden. De heer Brand heeft gelijk wanneer hij aangeeft dat wij te weinig aandacht hebben gehad voor publicaties die voor meerdere doelgroepen geschreven zijn en in niet-tandheelkundige tijdschriften zijn gepubliceerd. Volledigheidshalve hebben we daarom in onderstaande tabel alle in het jaarverslag genoemde publicaties opgenomen.

De kanttekening van de heer Brand bij onze aanmoediging om meer in open access te publiceren berust op de gedachte dat áls een mondzorgverlener in de literatuur op zoek gaat naar een artikel, hierbij niet gehinderd zou moeten worden door een financiële barrière. In hoeverre dit voor tijdschriften als het NTVT mogelijk zou kunnen zijn, is in dit onderzoek niet onderzocht. Wel gaven wij aan dat wat ons betreft wetenschappelijk onderzoek - wanneer voor de mondzorgverleners in Nederland van belang - vaker (ook) in nationale tijdschriften zou moeten worden gepubliceerd om zo een groter aantal mondzorgverleners in Nederland te bereiken dan met een internationale publicatie alleen.

F. Kok en dr. A.A. Schuller

De ingezonden brief is een reactie op het artikel Tandartsen willen meer onderzoek in Nederlandse vaktijdschriften door F. Kok en A.A. Schuller dat in maart 2026 verscheen.

Gerelateerd artikel

Serie: Kort en bondig. Tandartsen willen meer onderzoek in Nederlandse vaktijdschriften